Lufta me Iranin dhe paraliza pothuajse totale e transportit detar në Ngushticën e Hormuzit po shkaktojnë ndërprerje serioze në transportin global ajror, duke rritur frikën për një valë të re anulimesh fluturimesh dhe një rritje të çmimeve të biletave të avionit përpara kulmit të sezonit të udhëtimit veror në hemisferën veriore.
Kriza ka shkaktuar mungesa serioze të karburantit për avionë në të gjithë botën, pasi ndërprerjet në eksportet e naftës nga Gjiri Persik ndikojnë në prodhimin e vajgurit dhe karburantit për avionë. Rafineritë në Lindjen e Mesme, nga vijnë më shumë se 10% e prodhimit botëror të karburantit për avionë dhe vajgurit, po përballen tani me vështirësi të mëdha në transportimin e ngarkesave te blerësit jashtë rajonit.
Çmimet e karburantit për avionë janë rritur edhe më shpejt se nafta bruto që nga fillimi i konfliktit. Në Evropë, çmimet kanë arritur nivele historike, duke tejkaluar 200 dollarë për fuçi, duke i dhënë një goditje të rëndë linjave ajrore. Të përballura me rritjen e kostove dhe uljen e disponueshmërisë së karburantit, shumë kompani kanë anuluar tashmë mijëra fluturime, kanë ulur në tokë avionë të vjetër dhe më energji-intensiv, si dhe kanë rritur çmimet e biletave, ndërsa tregu ka frikë se do të pasojnë edhe më shumë shkurtime të itinerareve.
Sipas të dhënave nga OilX i Energy Aspects , prodhimi i karburantit për avionë dhe vajgurit në rafineritë aziatike ra në 2.9 milionë fuçi në ditë në prill, më shumë se 500,000 fuçi në ditë më pak se në shkurt.
Evropa është gjithashtu nën presion , me disa rafineri që janë mbyllur vitet e fundit për shkak të mungesës së konkurrencës nga njësitë më të mëdha aziatike. Rreth 40% e karburantit të avionëve të konsumuar nga Bashkimi Evropian importohet, ndërsa pothuajse gjysma zakonisht kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit.
Shell njoftoi se rafineritë evropiane tani po operojnë me kapacitet maksimal për prodhimin e karburantit të avionëve , ndërsa Evropa po rrit importet nga Amerika e Veriut dhe Afrika. Donald Trump tha se Shtetet e Bashkuara kanë rezerva “ të bollshme ” karburanti për avionë dhe hodhi poshtë idenë e kufizimit të eksporteve për të mbrojtur tregun e brendshëm.
Edhe pse Shtetet e Bashkuara konsiderohen më të mbrojtura për shkak se janë një eksportues neto i karburantit për avionë, Bregu Perëndimor ende varet nga importet me 15%-20%, kryesisht nga Koreja e Jugut. Karburanti është shpenzimi i dytë më i madh për linjat ajrore pas kostove të punës dhe mund të përbëjë deri në 30% të shpenzimeve operative.
Shumica e transportuesve evropianë kishin hyrë në marrëveshje mbrojtëse paraprakisht, duke fiksuar çmimet e karburantit për muajt në vijim. Në të kundërt, shumë transportues amerikanë e braktisën këtë praktikë pas humbjeve që pësuan në krizën e vitit 2008, e cila tani i lë ata më të ekspozuar.
Linjat ajrore me kosto të ulët, modeli i biznesit i të cilave bazohet në kosto të ulëta dhe tarifa të lira, gjithashtu duket se janë nën presion të veçantë. American Spirit Aviation Holdings falimentoi në fillim të majit, pasi çmimet e larta të karburantit e bënë të vështirë daljen nga falimentimi.
Kompanitë ajrore tashmë po ua kalojnë pjesën më të madhe të kostos së rritur pasagjerëve nëpërmjet rritjes së çmimeve të biletave, mbishpagimeve të karburantit dhe tarifave më të larta për bagazhet dhe përzgjedhjen e vendeve.
Në Azi, rritjet tashmë po ndihen. Cathay Pacific i Hong Kongut njoftoi mbishpagime të reja të karburantit deri në rreth 350 dollarë për udhëtimet ndërkombëtare të gjata duke filluar nga mesi i majit. Në Shtetet e Bashkuara, kostoja mesatare e një fluturimi ndërkombëtar vajtje-ardhje është rritur me 16% nga viti i kaluar, në 1,101 dollarë.
Mbrojtja e konsumatorëve për anulimet e fluturimeve ndryshon nga vendi në vend. Shumica e linjave ajrore ofrojnë rimbursime, kredi për rirezervim ose rirezervim nëse udhëtimi origjinal anulohet. Linjat ajrore janë të përjashtuara nga pagesa e kompensimit në rrethana të jashtëzakonshme, duke përfshirë luftën dhe motin ekstrem. Komisioni Evropian ka thënë se mungesat lokale të karburantit bien në këtë kategori, por kostot e larta të karburantit për avionë jo.
Marrë nga Bloomberg.com
