Projekti i Bankës Botërore për përmirësimin e sistemit shëndetësor në Shqipëri nuk arriti një pjesë të rëndësishme të objektivave me të cilat nisi në vitin 2015. Nga ana tjetër zbatimi u zgjat me 55 muaj përtej afatit fillestar dhe një nga shtyllat kryesore siç është rritja e aksesit financiar në shërbimet shëndetësore, u vlerësua si pothuajse e paarritur. Të paktën kështu vlerësohet në dokumentin final të Grupit të Pavarur të Vlerësimit, njësia e pavarur e vlerësimit e Bankës Botërore.
Raporti për projektin “Përmirësimi i Sistemit Shëndetësor në Shqipëri”, e vlerëson rezultatin përfundimtar si “Mesatarisht i Kënaqshëm”, pasi objektivat u reduktuan dhe u ndryshuan gjatë zbatimit. Vlerësimi për objektivat fillestarë ishte më i dobët: përmirësimi i efikasitetit të kujdesit në spitalet e përzgjedhura dhe menaxhimi i informacionit shëndetësor u vlerësuan “Modest”, ndërsa rritja e aksesit financiar në shërbimet shëndetësore mori vlerësimin “I papërfillshëm”.
“Projekti nuk kontribuoi në rritjen e aksesit financiar në shërbimet shëndetësore”, thuhet në raport. Sipas Grupit të Pavarur të Vlerësimit, nuk pati ulje të çmimeve mesatare për 10 barnat më të zakonshme me recetë dhe 10 barnat më të shtrenjta spitalore, ndërsa nuk u arrit as objektivi për rritjen e përqindjes së personave të varfër të përfshirë në sistemin e sigurimit shëndetësor nga 50% në 65%.
Komponenti i dedikuar për përmirësimin e financimit të shëndetësisë u hoq nga projekti në dhjetor 2018 për shkak të mungesës së progresit. Raporti thotë se nuk pati përparim në hartimin dhe zbatimin e një plani veprimi për organizimin e sigurimit shëndetësor, në përdorimin e pagesave të bazuara në performancë në kujdesin parësor apo në reformat e pagesave për spitalet.
Projektimi fillestar dhe kapacitetet e FSDKSH
Grupi i Pavarur i Vlerësimit e lidh një pjesë të problemeve me projektimin fillestar të projektit. “Ambicia dhe kompleksiteti i projektimit fillestar të projektit nuk ishin të përshtatshme me kapacitetet e vendit”, thuhet në raport, pas një periudhe të parë prej dy deri në tre vjetësh me progres të dobët. Projekti u ristrukturua për herë të parë në dhjetor 2018, duke reduktuar ndjeshëm objektivat dhe duke e zhvendosur fokusin drejt modernizimit të disa shërbimeve spitalore.
Në vlerësimin e cilësisë së projektit në momentin e nisjes, raporti jep notën “Mesatarisht i Pakënaqshëm”. Sipas dokumentit, Banka Botërore kishte identifikuar kufizime në kapacitetet e Ministrisë së Shëndetësisë, përfshirë përvojën e kufizuar me operacione të mëdha të financuara nga Banka, mangësitë në teknologjinë e informacionit dhe në prokurime, por disa rreziqe u nënvlerësuan.
Veçanërisht problematik ishte komponenti i reformës së financimit. Raporti thotë se ai ishte projektuar pa kushtet e nevojshme institucionale, në një mjedis të karakterizuar nga kapacitete të dobëta të Fondit të Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, ndryshime në drejtim dhe rezistencë ndaj reformave të pagesave. Përfshirja e këtij komponenti pa një vlerësim paraprak të gatishmërisë institucionale cilësohet si një “mangësi themelore në projektim”.
Problemet u reflektuan edhe te prokurimet. Plani Master i Spitaleve, një element kyç i projektit, dështoi tri herë në procesin e prokurimit midis viteve 2016 dhe 2018 për shkak të buxhetit të pamjaftueshëm dhe termave të referencës jo mjaftueshëm të detajuar, duke sjellë një vonesë prej më shumë se tre vjetësh. Tenderi për sistemin rajonal të informacionit spitalor u lançua në vitin 2019, por kontrata nuk u nënshkrua deri në mars 2021. Sistemi u bë funksional në të 11 spitalet rajonale vetëm në vitin 2025.
Afati fillestar i mbylljes së projektit ishte 28 shkurt 2021. Pas katër ristrukturimeve dhe financimit shtesë, ai u shty deri më 30 shtator 2025. Zgjatjet arritën në total 55 muaj, duke e çuar periudhën e zbatimit në 127 muaj, ose 10 vjet e shtatë muaj. Grupi i Pavarur i Vlerësimit e vlerësoi efikasitetin e projektit si “Modest”, duke përmendur kohëzgjatjen, dobësitë në projektim dhe gatishmëri, kufizimet institucionale dhe të prokurimeve, si edhe goditjet e jashtme, përfshirë tërmetin e vitit 2019 dhe pandeminë e COVID-19.
Projekti u miratua në shkurt 2015. Angazhimi fillestar i Bankës Botërore ishte rreth 69.5 milionë dollarë dhe angazhimi i rishikuar rreth 68.5 milionë dollarë. Shuma faktike e disbursuar ishte rreth 61.8 milionë dollarë. Në vitin 2021 u miratua edhe financim shtesë prej 25 milionë eurosh, kryesisht për rindërtimin dhe rehabilitimin e strukturave shëndetësore të dëmtuara nga tërmeti i nëntorit 2019.
Pas ristrukturimit, rezultatet ishin më të forta. Raporti e vlerësoi si “Të konsiderueshme” arritjen e objektivit për modernizimin e shërbimeve të përzgjedhura spitalore dhe si “Të lartë” objektivin për rindërtimin e strukturave shëndetësore të dëmtuara nga tërmeti. Rreth 91% e fondeve të disbursuara gjatë gjithë projektit lidhen me periudhën pas ndryshimit të objektivave, çka peshoi në vlerësimin përfundimtar “Mesatarisht i Kënaqshëm”.
Sipas raportit, sistemi rajonal i informacionit spitalor u shtri në të 11 spitalet rajonale, u zhvilluan dhe vunë në përdorim 150 protokolle dhe udhëzime klinike dhe procesi i akreditimit u zgjerua përtej objektivave fillestarë. Në fund të projektit, raporti numëron 11 spitale rajonale, 22 spitale bashkiake dhe pesë spitale universitare të akredituara.
Investimet pas tërmetit përfshinë punime rindërtimi ose rehabilitimi në spitalet e Laçit, Kukësit, Krujës dhe Lezhës, si dhe në disa struktura të Qendrës Spitalore Universitare “Nënë Tereza”. Objektet e rehabilituara përfshinë masa për rezistencën ndaj tërmeteve dhe përshtatjen klimatike. Ky objektiv mori vlerësimin më të lartë të projektit, “I lartë”.
Gjithsesi , përdorimi i disa prej sistemeve të reja dixhitale mbeti nën objektiva. Për katër spitalet e para ku kishte të dhëna, 37.8% e pacientëve të shtruar regjistroheshin në sistemin rajonal të informacionit spitalor, kundrejt objektivit prej 40%, ndërsa për shtatë spitalet e tjera të përfshira më vonë nuk kishte të dhëna në dispozicion. Numri i përdoruesve të shërbimeve të mundësuara në mënyrë dixhitale ishte rreth 50,000, afërsisht gjysma e objektivit prej 100,000.
Grupi i Pavarur i Vlerësimit e vlerësoi performancën e përgjithshme të Bankës Botërore si “Mesatarisht të Kënaqshme”. Mbikëqyrja gjatë zbatimit mori vlerësimin “E kënaqshme”, ndërsa raporti vëren se sinjalet e hershme të problemeve, ngecja e prokurimeve, progresi thuajse zero në disa objektiva dhe paqëndrueshmëria institucionale, ishin të dukshme që nga viti 2016, por ristrukturimi i parë u formalizua më shumë se dy vjet më vonë.
“Ristrukturimi më i hershëm mund të shkurtojë periudhat e performancës së dobët dhe të ulë koston e korrigjimit të vonuar të kursit”, thuhet në pjesën e raportit kushtuar mësimeve të nxjerra nga projekti.
Marrë nga Monitor
