Nga Faustin Vincent
Brenda tri ditësh, Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë, ka ndryshuar pamje. Ndërtesa publike të djegura, banka të shkatërruara, semaforë dhe tabela rrugore të shkulura, kosha plehrash në flakë, rrugë të mbuluara me copa xhami dhe gurë kalldrëmi… Protestat kundër qeverisë, të zhvilluara çdo ditë që prej 31 majit, kanë marrë një drejtim të ri që nga momenti kur, të martën, më 13 tetor, atyre iu bashkuan mijëra studentë. Deri më tani, kjo lëvizje qytetare e pazakontë dhe pa një udhëheqës, e pagëzuar nga pjesëmarrësit si “Revolucioni i Flamingove”, kishte mbetur paqësore dhe gradualisht po humbiste vrullin.
Pas katër muajsh e gjysmë protestash, demonstruesit, të tërbuar nga “përçmimi” dhe “indiferenca” e kryeministrit Edi Rama, kanë zgjedhur një formë tjetër veprimi. Kanë marrë fund tubimet e qeta të mbrëmjes, me pankarta me flamingo rozë dhe kënde për fëmijë. Që prej së martës, mijëra protestues dalin në rrugët e Tiranës që në mëngjes, disa me maska kundër COVID-it në fytyrë, kapuçë që mbulojnë kokën dhe gurë kalldrëmi në duar, për të kërkuar dorëheqjen e kreut të qeverisë, kushte më të mira jetese dhe fundin e korrupsionit, i cili është i përhapur në mënyrë endemike në këtë vend ballkanik me 2,4 milionë banorë.
“Njerëzit duan të jetojnë në një vend demokratik. Ky është grumbullimi i tridhjetë e pesë viteve zhgënjimesh që prej rënies së diktaturës komuniste në vitin 1991”, analizon Gresa Hasa, hulumtuese e asociuar pranë grupit kërkimor ‘Balkans in Europe Policy Advisory Group’.
Të enjten, zemërimi u përhap edhe në pesë qytete të tjera të vendit. Pas dy ditësh heshtjeje, kryeministri socialist, në pushtet që prej vitit 2013, njoftoi se përjashtonte mundësinë e dorëheqjes dhe akuzoi opozitën se qëndronte pas protestave, ndonëse edhe kundërshtarët politikë po përballen me thirrje kundër tyre gjatë tubimeve.
“[Opozita] kërkon ta zhysë sërish Shqipërinë në humnerën nga e cila e kemi nxjerrë të gjithë së bashku dhe të cilën sot po e ngremë drejt një maje historike, drejt ëndrrës së brezave të shqiptarëve: Bashkimit Evropian”, deklaroi Edi Rama, ndërsa filmonte veten përpara zyrës së djegur të Kolegjit të Evropës, një institucion prestigjioz evropian i arsimit të lartë.
Shqipëria, vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE), shpreson t’i bashkohet bllokut deri në vitin 2030. Delegacioni i BE-së në Tiranë dënoi “përshkallëzimin e dhunës gjatë protestës dhe shkatërrimin e pronës publike dhe private”.
Përplasjet me forcat e rendit po bëhen gjithnjë e më të shpeshta. Sipas policisë, brenda tri ditësh janë arrestuar 71 persona për “sulme ndaj punonjësve të policisë, institucioneve dhe pronës publike e private”. Nga ana e saj, Ministria e Shëndetësisë ka regjistruar 89 të plagosur, mes tyre 61 efektivë policie.
Të shqetësuar, shumë prindër nuk i dërguan fëmijët në shkollë të enjten, më 15 tetor. Kjo e shtyu ministren e Arsimit, Mirela Kumbaro, të dilte me një deklaratë për të kujtuar se shkollat nuk ishin mbyllur dhe se “fëmijët nuk duhet të jenë pengje të këtij kaosi”.
Protesta të tilla, të shoqëruara me dhunë, janë shumë të rralla në Shqipëri. “Kjo është diçka e paprecedentë që nga rënia e regjimit komunist”, pohon Besnik Mustafaj, shkrimtar 70-vjeçar, ish-ambasador në Paris dhe ish-anëtar i opozitës. “Këto akte dhune janë përfundimi logjik i 137 ditëve të protestave paqësore, të cilat nuk u dëgjuan. Njerëzit po humbasin durimin.” Megjithatë, ai vë në dukje mungesën e organizimit dhe të një strukture të qartë të lëvizjes, gjë që, sipas tij, e bën të vështirë dialogun. “Nuk mund të flasësh me një turmë. Nëse protestuesit nuk organizohen, kaosi do të vazhdojë.”
Në kortezhin protestues në Tiranë, studentët marshojnë duke brohoritur: “Revolucion!”, “Rama, dorëhiqu!” dhe “Policia kriminale!”. Dëgjohen shpërthime mortajash. Në trotuar, një grup i vogël sulmon një bankomat, ndërsa një grup tjetër shkul parmakët mbrojtës. Shumë dyqane kanë ulur qepenat si masë paraprake. Në njërin prej tyre, pronari është kujdesur të vendosë këtë njoftim: “Jemi në solidaritet me ju, mos e shkatërroni biznesin tonë”.
Dy studente kalojnë përpara Ministrisë së Arsimit, xhamat e së cilës janë thyer nga gurët dhe koktejet Molotov. Ashtu si shumica e personave të intervistuar nga gazeta Le Monde, ato thonë se e mbështesin këtë formë veprimi, por dënojnë dëmtimet — më të rralla — që u shkaktohen pronave private.
“Kemi protestuar në mënyrë paqësore për 137 ditë, por gjithçka ka qenë e kotë. Asgjë nuk do të ndryshojë nëse nuk përdorim dhunë”, mendon Asia, 18 vjeçe. Ajo nuk dëshiron të japë mbiemrin, ashtu si të gjithë personat e tjerë, mbiemrat e të cilëve nuk përmenden në artikull.
“Ky është revolucion. Një revolucion nuk është paqësor”, shton Besi, 34 vjeç, i cili është arrestuar katër herë që nga fillimi i lëvizjes.
Në trotuar, një tregtare mbledh copat e xhamit nga vitrina e shkatërruar e dyqanit të saj. Shpresa, 60 vjeçe, do ta mbyllë përkohësisht biznesin për ta mbrojtur atë. Megjithatë, ajo nuk ua vë fajin protestuesve. Përkundrazi.
“Është faji i Edi Ramës, sepse ata kanë kaq shumë kohë që nuk dëgjohen! Njerëzit janë shumë të zemëruar.” Edhe ajo vetë kishte marrë pjesë në protesta përpara verës.
Mbështetja e popullsisë për lëvizjen është e dukshme. Në Tiranë, ku jeton gati gjysma e shqiptarëve, makinat u bien borive dhe njerëzit ngrenë grushtat në shenjë solidariteti me protestuesit, ndërsa këta vrapojnë nëpër qytet për t’u shpëtuar policisë, topave të ujit dhe gazit lotsjellës.
“Jam kundër dhunës, por është policia ajo që e provokon atë”, shprehet me zemërim Gezim Sadira, tregtar 57-vjeçar. “Dje m’u desh të paguaja një mjek që të më pastronte sytë për shkak të gazit lotsjellës.” Ai denoncon “korrupsionin dhe shkatërrimin e sistemit shëndetësor dhe të arsimit nga shteti”.
“Shumë njerëz na mbështesin, por nuk guxojnë të vijnë të protestojnë, sepse janë të punësuar nga shteti dhe mund të humbasin vendin e punës”, thotë një studente e mjekësisë.
“Revolucioni i Flamingove” nisi më 31 maj për të kundërshtuar projektin gjigant të Jared Kushner, dhëndrit të Donald Trump, dhe Ivanka Trump, për ndërtimin e një kompleksi hotelier luksoz në mes të një zone të mbrojtur natyrore, në Zvërnec dhe në ishullin e Sazanit, rreth tri orë në jug të Tiranës.
Lëvizja e ka marrë emrin nga ky vend parajsor buzë detit, ku flamingot rozë jetojnë së bashku me 200 lloje shpendësh.
Punimet në Zvërnec nisën në mesin e majit “në shkelje të plotë të ligjit”, kujton Joni Vorpsi, anëtar i organizatës Protection and Preservation of Natural Environment in Albania (Mbrojtja dhe Ruajtja e Mjedisit Natyror në Shqipëri), organizata kryesore e mbrojtjes së mjedisit në vend.
“Buldozerët dhe kamionët mbërritën brenda natës dhe shkatërruan gjithçka”, thotë ai.
Protesta u zgjerua shpejt edhe me kërkesa të tjera, duke shprehur një pakënaqësi shumë më të gjerë ndaj të gjithë sistemit politik. Radikalizimi i lëvizjes gjatë ditëve të fundit po hap një periudhë pasigurie për Shqipërinë.
I akuzuar nga shumë qytetarë për korrupsion dhe nepotizëm, kryeministri Rama gëzon mbështetje të konsiderueshme jashtë vendit, veçanërisht nga Brukseli, i cili e sheh atë si një aleat për integrimin e Shqipërisë në BE, në një kontekst gjeopolitik të paqëndrueshëm, të shënuar nga lufta në Ukrainë dhe kërcënimi rus.
Gjatë vizitës së saj në Tiranë më 30 shtator, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, i tronditi protestuesit duke mos bërë asnjë koment për lëvizjen e tyre.
Tashmë, demonstruesit shpresojnë që, të paktën, qeveria e tyre t’i dëgjojë.
Marrë nga Le Monde
