Nga Gabriele Fava
Imazhet që kanë mbërritur gjatë javëve të fundit nga Milano, Parisi, Limoges, Tirana dhe Madridi kanë treguar të rinj, disa prej tyre në moshë shumë të re, që brenda pak minutash kalojnë nga kundërshtimi te dhuna. Për këtë nuk mund të ketë asnjë paqartësi. Shkatërrimet dhe përplasjet me forcat e rendit janë të pajustifikueshme dhe një shtet demokratik nuk mund t’i tolerojë. Megjithatë, ata që mbajnë përgjegjësi publike nuk mund të kufizohen vetëm te dënimi i këtyre veprimeve. Drejtësia do të bëjë punën e saj. Na takon ne të kuptojmë nga buron ky zemërim dhe çfarë mund të bëjmë që ai të mos gjejë më hapësirë për t’u shprehur në këtë mënyrë.
Një pjesë të përgjigjes e njoh nga përvoja ime profesionale. E drejta e punës lindi për të rivendosur ekuilibrin në një marrëdhënie mes palëve të pabarabarta dhe, për më shumë se një shekull, është përpjekur ta trajtojë këtë pabarazi brenda marrëdhënies kontraktore, përmes pagave, orarit të punës dhe sigurisë. Sot, megjithatë, pabarazia vendimtare krijohet shumë më herët. Ajo lind gjatë viteve kur një i ri fiton, ose nuk arrin të fitojë, mjetet e nevojshme për të kuptuar botën në të cilën do të hyjë. Ata që hyjnë në tregun e punës pa këto mjete janë tashmë pala më e dobët, ende pa nënshkruar asnjë kontratë. Asnjë mbrojtje e mëvonshme nuk mund ta kapërcejë plotësisht këtë hendek.
Këto mjete kanë një emër të lashtë: kulturë. Nuk e kam fjalën për erudicionin dhe as për një privilegj që u përket pak njerëzve. E kam fjalën për aftësinë për të interpretuar realitetin, për t’u dhënë emër ndjenjave, për të dalluar informacionin nga manipulimi, për të përfytyruar një vend dhe një rrugë për veten në shoqëri. Pa këto baza, një i ri nuk arrin as ta vërë veten në pikëpyetje. Ai mbetet në mëshirën e asaj që ndodh rreth tij. Sot, kjo hapësirë është kryesisht dixhitale, ku bota virtuale ia zë vendin realitetit dhe algoritmet përcaktojnë se çfarë duhet të dëshirojë.
Gjatë shumë viteve të përvojës sime në tryezat e negociatave kam nxjerrë një mësim: nuk fiton gjithmonë ai që ka të drejtë. Fiton ai që arrin ta provojë se ka të drejtë. Dhe për ta bërë këtë nevojiten fjalët. Ata që nuk i zotërojnë fjalët nuk mund të mbrohen, nuk mund të marrin pjesë dhe as të protestojnë në mënyrë qytetare. Në fund, u mbeten vetëm gjestet. Pikërisht këtë pamë në rrugë.
Për këtë arsye flas për një mirëqenie gjeneruese, për një sistem të mbrojtjes sociale që nuk pret derisa të shfaqet nevoja për të ndërhyrë, por e parashikon atë, duke u dhënë njerëzve mundësinë të veprojnë vetë. Kultura përbën themelin e këtij sistemi, sepse i mundëson individit të ushtrojë të drejtat e tij. Të kuptosh një kontratë, të zgjedhësh një punë, të lexosh një fletëpagesë apo të identifikosh një abuzim janë veprime që kërkojnë mjetet e duhura.
Por kultura bën edhe më shumë. Ajo e mëson një të ri të mendojë, e rikthen në komunitet kur është larguar prej tij dhe e integron kur vjen nga shtresat e margjinalizuara. Ajo gjithashtu e ndihmon të ngrihet, sepse i jep mundësinë të zbulojë se vlera e tij është më e madhe nga sa mund ta ketë bërë të besojë pozita e tij fillestare.
Kushtetuta e kishte përcaktuar tashmë këtë drejtim. Neni 3 i ngarkon Republikës detyrën të heqë pengesat që kufizojnë zhvillimin e plotë të individit dhe pjesëmarrjen efektive të të gjithë punonjësve në jetën e vendit. Zhvillimi personal dhe puna përmenden në të njëjtën fjali, dhe kjo nuk është rastësi. Pa të parin, e dyta mbetet një e drejtë vetëm në letër.
Kjo bindje më ka shoqëruar që kur mora detyrën si president i Institutit Kombëtar të Sigurimeve Shoqërore të Italisë (INPS). Ndër çështjet e para për të cilat mendova ishte kultura. Dikush më pyeti, me njëfarë habie, se çfarë lidhjeje kishte ajo me misionin e një institucioni të sigurimeve shoqërore. Përgjigjja qëndron në vetë natyrën e sistemit tonë. Pensionet e së nesërmes mbështeten te puna e të rinjve të sotëm.
Sa më të forta të jenë mjetet me të cilat është formuar një i ri, aq më e qëndrueshme dhe më e kualifikuar do të jetë puna e tij. Nga cilësia e kësaj pune varen vazhdimësia e kontributeve dhe, në fund të fundit, mjaftueshmëria e pensionit të tij. Prandaj, kultura nuk është një element dytësor i misionit tonë. Ajo është pikënisja.
Ekziston edhe një lidhje tjetër, më pak e dukshme, por po aq e rëndësishme. Sistemi i pensioneve përfaqëson një marrëveshje besimi mes brezave. Një i ri që nuk arrin të gjejë vendin e tij në shoqëri nuk ka arsye të besojë te një marrëveshje që i kërkon të kontribuojë për të tjerët. Në një vend ku popullsia po plaket dhe ku lindin gjithnjë e më pak fëmijë, ky besim është një burim që nuk mund t’ia lejojmë vetes ta humbasim. Për këtë arsye, pabarazia arsimore e sotme është problemi i pensioneve të së nesërmes.
Nëse gjithçka vendoset përpara hyrjes në tregun e punës, një institucion i sigurimeve shoqërore nuk mund të presë derisa i riu të fillojë punë. Për nga vetë natyra e tij, INPS u përgjigjet kërkesave. Por për të paraqitur një kërkesë, duhet të dish se ke një të drejtë dhe të dish si ta kërkosh atë. Pikërisht kjo u mungon atyre që janë rritur pa mjetet e nevojshme kulturore. Ata që kanë më shumë nevojë për ne janë shpesh ata që nuk do të na drejtohen kurrë.
Për këtë arsye kemi zgjedhur t’u afrohemi të rinjve aty ku ata mësojnë. Këtë e bëjmë përmes nismave në shkolla dhe universitete, të konceptuara për të dëgjuar përpara se të shpjegojmë, përmes një portali që flet gjuhën e tyre dhe përmes shërbimeve që u krijojnë familjeve mundësi për qasje në kulturë.
T’u afrohemi të rinjve do të thotë t’i shoqërojmë përpara, gjatë dhe pas përvojës së tyre në punë, duke ruajtur të njëjtin respekt për dinjitetin e tyre dhe duke nisur nga faza kur vendoset pothuajse gjithçka. Kjo do të thotë gjithashtu që të rinjtë të na njohin si bashkëbisedues dhe jo vetëm si institucionin që një ditë do t’u paguajë pensionet.
Presidenti i Republikës ka bërë thirrje që të rinjve t’u jepet besim “në mënyrë të gjerë dhe konkrete”. Mënyra më konkrete për ta bërë këtë është ta njohim disavantazhin arsimor si një rrezik të mirëfilltë shoqëror, në të njëjtin nivel me sëmundjen apo papunësinë, dhe të ndërtojmë shërbime që arrijnë tek ata që sot mbeten të përjashtuar.
Asnjë institucion nuk mund ta përmbushë i vetëm këtë detyrë. Ajo kërkon përfshirjen e shkollave, bizneseve, komuniteteve vendore, organizatave të sektorit të tretë dhe institucioneve kulturore.
Ne duhet t’u kërkojmë të rinjve të respektojnë rregullat. Por na takon ne, të rriturve, të tregojmë përmes veprimeve se e ardhmja e tyre na intereson vërtet. Investimi në kulturën e tyre është mënyra më serioze që njoh për ta bërë këtë. Është gjithashtu mënyra më largpamëse, sepse ata që kanë mësuar të mendojnë kanë në dispozicion diçka më të fuqishme se zemërimi.
Marrë nga Corriere della Sera
