Ukraina ka nisur një program shtetëror për ngrirjen e spermës së ushtarëve, duke synuar të ruajë potencialin riprodhues të brezave të ardhshëm përballë humbjeve të luftës dhe krizës demografike. Programi u ofron mundësi familjeve të ushtarëve të përdorin mostrat edhe pas vdekjes së dhuruesit, duke garantuar një shans për të ardhmen e kombit
Duke u përballur me një krizë të thellë demografike që rrezikon të ndikojë në të ardhmen afatgjatë të vendit, Ukraina ka nisur të mbulojë financiarisht ngrirjen e spermës për ushtarët e saj, si një përpjekje për të ruajtur potencialin riprodhues të brezave të ardhshëm.
Maksimi nuk ka aspak problem të flasë hapur për spermën e tij. Përkundrazi, ai do të dëshironte që edhe më shumë pjesëtarë të ushtrisë ukrainase të diskutonin për çështje që lidhen me fertilitetin, ose të paktën të mendonin seriozisht për këtë aspekt të jetës së tyre.
“Burrat tanë po vdesin. Fondi gjenetik i Ukrainës po tkurret çdo ditë. Kjo ka të bëjë me vetë mbijetesën e kombit tonë”, thotë ushtari 35-vjeçar, i cili shërben në radhët e Gardës Kombëtare të Ukrainës dhe flet me telefon nga një pozicion diku pranë vijës së frontit në lindje të vendit.
Kur u kthye për pushim së fundmi, bashkëshortja e tij e bindi të shkonte në një klinikë në Kiev për të lënë një mostër sperme. Mostra u ngri pa asnjë kosto, në kuadër të një programi të posaçëm që synon të ndihmojë ushtarët dhe ushtaret që janë në shërbim aktiv. Në rast se Maksimi do të humbiste jetën në luftë, gruaja e tij do të kishte mundësinë ta përdorte këtë mostër për të sjellë në jetë fëmijën që ata kanë ëndërruar gjithmonë.
Megjithatë, ai thekson se sperma e ngrirë mund të jetë vendimtare për krijimin e një familjeje edhe nëse ai mbetet gjallë. “Qoftë nëse ndodhesh në pikën zero të frontit, 30 apo edhe 80 kilometra më larg, nuk ka asnjë garanci se je i sigurt”, shpjegon ai, duke nënvizuar se dronët rusë që fluturojnë vazhdimisht mbi pozicionet ukrainase përbëjnë një kërcënim të pandërprerë. “Kjo do të thotë stres i vazhdueshëm, dhe stresi ndikon drejtpërdrejt në aftësinë riprodhuese. Prandaj duhet të mendojmë për të ardhmen dhe për vazhdimësinë e kombit tonë”.
Sigurimi i financimit shtetëror
Që në vitin 2022, në fillim të pushtimit të plotë rus, klinikat private të fertilitetit nisën t’u ofronin ushtarëve dhe ushtareve shërbime kriopreservimi – pra ngrirjen e spermës ose vezëve, pa pagesë. Qëllimi ishte që ata të kishin një mundësi për të pasur fëmijë në rast se do të plagoseshin rëndë në luftë ose nëse fertiliteti i tyre do të dëmtohej si pasojë e kushteve ekstreme.
Një vit më vonë, parlamenti ndërhyri për ta rregulluar këtë praktikë me ligj dhe për të siguruar financim shtetëror. Deputetja Oksana Dmitrieva, e cila kontribuoi në hartimin e ligjit, shpjegon arsyetimin pas kësaj nisme: “Ushtarët tanë po mbrojnë të ardhmen tonë, por mund të humbasin të tyren. Ne donim t’u jepnim atyre këtë mundësi, që të kenë një shans për ta përdorur spermën e tyre në të ardhmen”.
Megjithatë, përpjekjet fillestare të ligjvënësve shkaktuan reagime të forta në publik, pasi ligji parashikonte që mostrat e ngrira të shkatërroheshin në rast se dhuruesi vdiste. Kjo çështje doli në pah kur një e ve lufte u përpoq të përdorte spermën e ngrirë të bashkëshortit të saj, por iu mohua kjo e drejtë. Pas debatit publik, ligji u ndryshua: tani mostrat ruhen falas deri në tre vjet pas vdekjes së ushtarit dhe mund të përdoren nga partnerja, me kusht që të ekzistojë pëlqimi i shkruar paraprak.
Ky program nuk lidhet vetëm me fatin individual të familjeve të prekura nga lufta, por edhe me një krizë më të gjerë demografike që ekzistonte në Ukrainë edhe para pushtimit rus dhe që tani është përkeqësuar ndjeshëm. Një numër i madh burrash, shumë prej tyre të rinj dhe në formë të mirë fizike, kanë humbur jetën në front. Ndërkohë, miliona qytetarë – kryesisht gra – janë larguar si refugjatë jashtë vendit, dhe pas katër vjetësh, shumë prej tyre vazhdojnë të qëndrojnë jashtë, pasi jeta në Ukrainë mbetet e vështirë dhe e pasigurt.
Ky realitet bëhet i dukshëm edhe në kryeqytet, ku sulmet e vazhdueshme me raketa ndaj rrjetit energjetik kanë lënë mijëra ndërtesa pa ngrohje gjatë dimrit. Në këtë kontekst, deputetja thekson: “Po mendojmë për të ardhmen dhe për të gjithë të rinjtë që kemi humbur. Ne duhet t’i zëvendësojmë ata. Ky është vetëm një hap i vogël për të përmirësuar situatën demografike”.
Gjatë vizitave të saj në vijën e frontit, ajo i inkurajon ushtarët të flasin hapur për jetën e tyre intime, për problemet e mundshme të fertilitetit dhe për mundësinë e ngrirjes së spermës. “Në fillim ndihen të turpëruar dhe hezitojnë, por pasi bisedojmë dhe u them që ta ndajnë këtë informacion edhe me të tjerët, ata fillojnë të vijnë dhe ta bëjnë”, thotë ajo. “Nëse e kanë këtë mundësi, pse të mos e shfrytëzojnë? Nuk dhemb fare”.
Qendra shtetërore e Mjekësisë Riprodhuese në Kiev nisi në janar pranimin e ushtarëve në programin e “spermës së ngrirë”. Deri tani janë regjistruar vetëm dhjetëra ushtarë, por klinika beson se numri do të rritet sapo programi të njihet më shumë.
“Presim kërkesë të madhe. Kemi shumë shpresa”, thotë drejtoresha Oksana Holikova, ndërsa tregon laboratorin ku materiali biologjik mblidhet, përpunohet dhe ruhet.
Në korridoret e qeta të klinikës duken edhe pasojat e luftës: vetëm një foshnjë e porsalindur në djep dhe vetëm një grua në lindje. Numri i grave shtatzëna që vizitojnë klinikën është përgjysmuar që nga fillimi i luftës së plotë në Ukrainë.
“Nëse gratë janë të stresuara, mund të kenë probleme me ciklin menstrual. Gjithçka është e lidhur”, thotë Holikova. Sipas saj, rreth 60% e pacienteve marrin antidepresantë, përfshirë gra që përjetojnë sulme paniku nga raketat dhe dronët. Të tjera shtyjnë vendime të rëndësishme, si lindja e një fëmije. “Gratë kanë frikë të mbeten shtatzëna nëse duhet të vrapojnë drejt strehimoreve kundër bombave”.
Ukraina ka nevojë për çdo fëmijë të porsalindur. Por ligjet për të ndihmuar familjet e ushtarëve nuk funksionojnë gjithmonë pa probleme.
Katerina Malyshko dhe bashkëshorti i saj, Vitaly, kishin kohë që përpiqeshin të bëheshin prindër. Ajo beson se lufta, stresi dhe netët pa gjumë e vështirësuan shtatzëninë. “Çdo natë është si lotari: nuk e di nëse do të zgjohesh”, thotë ajo.
Vitin që shkoi, ata kishin tri embrione të gatshme në klinikë dhe Katerina pritej t’i transferonte në mitër. Por Vitaly u vra. “Ishte goditje e drejtpërdrejtë me bombë. Nuk kishte asnjë shans”, tregon ajo.
Dhimbja e saj u shtua kur klinika i tha se nuk kishte të drejtë të vazhdonte trajtimin me embrionet e ngrira ose me spermën e bashkëshortit. “Do ta ruanin, por unë nuk mund ta përdorja”, thotë ajo.
Megjithatë, ajo pranon se ligji i ri ka ende nevojë për përmirësime. Në pranverë pritet votimi i disa ndryshimeve.
Katerina iu drejtua gjykatës dhe pas gjashtë muajsh një gjyqtar vendosi në favor të saj. “Kur lexova vendimin, qava. Ishte për familjen tonë. Kishim pritur gjatë”, kujton ajo. “Ndjeva gëzim dhe dhimbje njëkohësisht, sepse më duhej të luftoja për të drejtat e mia. Por e bëra për të nderuar bashkëshortin tim”.
Ajo ende nuk ndihet gati për fëmijë. Nuk beson se lufta do të mbarojë shpejt. “Nëse bëjmë kompromis tani, për çfarë vdiqën kaq shumë njerëz?” thotë ajo, duke kundërshtuar idenë që Ukraina të dorëzojë territore.
Megjithatë, ajo dëshiron ta ketë mundësinë që një ditë të lindë fëmijën e bashkëshortit të saj. “Fëmijët e ushtarëve të vrarë duhet të kenë një shans për të jetuar në vendin për të cilin prindërit e tyre dhanë jetën”.
Në front, mes rrezikut të vazhdueshëm, Maksimi pajtohet. “Prandaj e bëra”, thotë ai. “Ndoshta nesër mund të mos jem më. Por gruaja ime do ta ketë spermën time. Është një shqetësim më pak”.
Sipas tij, problemi më i madh është bindja e burrave për t’u regjistruar. Drejtoresha e klinikës në Kiev tregon se një veteran i ka rrëfyer se shumë ushtarë vijnë të shqetësuar, sepse kanë vështirësi në jetën intime ose për të pasur fëmijë.
“Burrat nuk flasin hapur, por ka shumë probleme psikologjike”, pranon Maksimi. Ai sugjeron që ngrirja e spermës të bëhet kur ushtarët mobilizohen, ashtu siç japin mostra ADN-je për identifikim.
“Duhet të flasim më shumë për këtë dhe të shpjegojmë pse është e rëndësishme”, përfundon ai. “Sepse ne burrat nuk veprojmë, nëse nuk na shtyjnë ta bëjmë”.
Marrë nga BBC
