Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania pritet të njoftojnë të enjten se do të rivendosin sanksione gjithëpërfshirëse ndaj Iranit, për shkak të mospranimit të inspektorëve të OKB-së në të gjitha centralet e tij bërthamore.
Vendimi, i cili është duke u shqyrtuar prej muajsh, ka të ngjarë të provokojë krizën më të keqe në marrëdhëniet e Iranit me Perëndimin që nga sulmet e Izraelit ndaj centraleve bërthamore të vendit në qershor. Irani tashmë po përgatit kundërpërgjigje.
Lëvizja e tre fuqive evropiane – e njohur si E3 – nuk mund të vihet në veto nga anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurisë së OKB-së, siç janë Rusia dhe Kina.
E3 po kërkon që Irani të ripranojë plotësisht inspektorët nga mbikëqyrësi bërthamor i OKB-së, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA). Evropa gjithashtu dëshiron detaje mbi atë që ndodhi me rezervat e uraniumit të pasuruar shumë të Iranit, të cilat vlerësohen në 400 kg, pas sulmeve të Izraelit në qershor.
Pasi diplomatët e E3 të fillojnë procesin të enjten, ata kanë pak më shumë se 30 ditë për të vazhduar ose për të shtyrë rikthimin, ndoshta për gjashtë muaj. Negociatat mund të zhvillohen gjithashtu në OKB mbi kushtet e ardhshme për heqjen e sanksioneve pasi ato të jenë rivendosur.
Ministria e Jashtme iraniane ka paralajmëruar se do të përgjigjet nëse Evropa vazhdon me rikthimin e sanksioneve. Rusia ka propozuar në OKB që rikthimi i sanksioneve të shtyhet për gjashtë muaj, deri më 18 prill, për t’i dhënë diplomacisë më shumë kohë, por nuk ka votat e nevojshme në Këshillin e Sigurisë së OKB-së.
Inspektorët e IAEA-së u larguan nga Irani në fillim të fushatës së bombardimeve izraelito-amerikane në vendet bërthamore në qershor. Ripranimi i inspektorëve kundërshtohet fuqimisht nga ata iranianë që e konsiderojnë IAEA-në si bashkëpunëtore në sulmet e Izraelit dhe si diçka pak më shumë se spiunë, që ka të ngjarë të dorëzojnë informacione drejtpërdrejt për përdorim nga Izraeli. Irani është ankuar gjithashtu se IAEA nuk i ka dënuar kurrë sulmet izraelite.
Pas sulmeve që vranë më shumë se 1.000 iranianë, përfshirë udhëheqjen e tyre të lartë ushtarake dhe shkencore, parlamenti iranian miratoi një ligj që vendoste parakushte të rrepta për kthimin e IAEA-s.
Drejtori i përgjithshëm i IAEA-së, Rafael Grossi, tha se Irani kishte lejuar inspektorët të rihynin këtë javë, por atyre nuk u lejohej të vizitonin vendet kryesore bërthamore të bombarduara në Fordow, Natanz dhe Isfahan.
Në vend të kësaj, atyre u lejohej të shihnin procesin e furnizimit me karburant në centralin bërthamor të Bushehrit, një kërkesë sipas Traktatit për Mospërhapjen Bërthamore (NPT), nënshkrues i të cilit është Irani. Zyrtarët iranianë gjithashtu pretenduan se vetëm inspektorët rusë nga IAEA do të lejoheshin të vizitonin Bushehrin.
Debati mbi natyrën e programit bërthamor të Iranit ka zgjatur më shumë se dy dekada. Bisedimet indirekte midis administratës Trump dhe Iranit këtë vit u ndërprenë për shkak të refuzimit të SHBA-së për të lejuar Teheranin të vazhdojë të pasurojë uraniumin brenda vendit.
Irani po menaxhon gjithashtu një audiencë të brendshme ende të zemëruar nga sulmet izraelite në qershor. Janë ringjallur përçarje të gjata dhe të ashpra midis atyre që duan që Irani të shmangë një Perëndim të pasigurt dhe atyre që thonë se ekonomia e Iranit varet nga bashkëpunimi perëndimor.
Të përballur me këtë grindje të brendshme të përhershme dhe zemërim të ashpër publik, ministrat e jashtëm iranianë vepruan shumë ngadalë për t’i bindur fuqitë evropiane të mos luanin kartën e tyre të fuqishme të rikthimit të shpejtë.
Sanksionet që Evropa po rivendos u hoqën kur Irani nënshkroi marrëveshjen origjinale bërthamore në vitin 2015. Ky veprim ka pasoja ekonomike dhe politike. Ekonomia iraniane po vuan nga mungesa e ujit dhe energjisë, dhe një sërë sanksionesh të mëtejshme të mbështetura nga autoriteti i OKB-së vetëm sa do ta izolojnë më tej Iranin.
Marrë nga AFP
