Në seksionin e pyetjeve dhe përgjigjeve të “Pasqyrës së Flamingos”, qeveria shkruan se makineritë në Zvërnec ishin vendosur “si rezultat i një veprimi të paautorizuar nga ana e investitorëve” dhe se investitorët “i hoqën menjëherë nga zona”. Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit i tha Citizens.al më 11 gusht se rrethimi i pronës “ishte hequr vullnetarisht nga subjekti”. Për këtë arsye, sipas IKMT-së, “nuk mund të vijohej me procedurat e mëtejshme ligjore të inspektimit”. Më 9 tetor, koordinatorja e platformës dhe këshilltare e Kryeministrit, Jonida Shehu, na shkroi se ekziston një praktikë “për rrethimin, kantierin dhe shkeljet e lejes”, e cila “pret skadimin e afateve të ankimit”.
Tre burime zyrtare, tre versione të ndryshme për të njëjtën ngjarje. Në Pasqyrë nuk ka asnjë dokument për këtë praktikë.
Më 27 korrik, në fund të hulumtimit “Dosjet e KKT-së”, i shtruam “BESËS” së Kryeministrit disa pyetje. Kush vendos çfarë është “e publikueshme”? A do të ndalet makineria e lejeve gjatë “testit të besimit”? Më 3 tetor u hap Pasqyra. E lexuam të gjithën dhe e krahasuam me përgjigjet që kemi marrë nga institucionet. Ja çfarë gjetëm.
Kush vendos çfarë publikohet?
Më 12 gusht, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT) iu përgjigj ankesës sonë pranë Komisionerit për të Drejtën e Informimit. Procesverbalet e mbledhjeve të KKTU-së për Zvërnecin, shkruante AZHT-ja, “nuk përbëjnë akte administrative”. Për këtë arsye, ky informacion na u mohua.
Më 3 tetor, të njëjtat procesverbale u bënë publike në Pasqyrë.
Koordinatorët e Pasqyrës thonë se ato u publikuan sipas kriterit të “interesit të lartë publik”. Më 12 gusht, kur protestat masive kishin mbushur 74 ditë, ky interes nuk u gjykua mjaftueshëm i lartë që AZHT-ja të na i vinte materialet në dispozicion.
Por interesi i lartë publik u ndal te procesverbalet. Sot, në ditën e 132-të të protestës, vendimet e KKTU-së nuk janë në platformë, sepse AZHT-ja nuk ka arritur ende t’i “zbardhë”. Mungon edhe projekti. Më 3 tetor, Kryeministri tha se dosja nuk ka projektin, “sepse projekti ende nuk ka ardhur”. Por AZHT-ja na kishte shkruar në gusht se “projektin arkitektonik dhe hartat e planvendosjes së strukturave” mund t’i japë “vetëm pas zbardhjes së vendimit”. Pra projekti është në AZHT. Thjesht nuk jepet.
Nga 42 dokumentet e Pasqyrës, katër janë vetëm tituj: projekti arkitektonik, VNM-ja e thelluar, deklarata mjedisore dhe studimi mjedisor. Pikërisht dokumentet për të cilat protestohet që nga 30 maji. Nga 38 dokumentet e tjera, gjashtë janë publikuar nga dy herë, me tituj të ndryshëm.
Çfarë tregojnë procesverbalet?
Procesverbalet e publikuara zbulojnë atë që u diskutua në katër mbledhje të Këshillit Kombëtar të Territorit për Zvërnecin, nga tetori 2024 deri në prill 2026. Dy të parat u kryesuan nga zëvendëskryeministrja Belinda Balluku, dy të mëvonshmet nga zëvendëskryeministrja Albana Koçiu. Të katërta u mbajtën me drejtoreshën e AZHT-së, Adelajda Roka, në rolin e sekretares. Nga materialet, duket se diskutimi zgjat aq pak sa përmblidhet në një-dy paragrafë. Të katërta herët, Këshilli debaton kërkesat e investitorit, por nuk refuzon. Vetëm miraton “me kusht”.
Më 4 tetor 2024, ministrja e atëhershme e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro, u thotë investitorëve: “Në lagunë nuk duhet të ndërtohet asgjë” dhe “Referuar materialit nuk jemi të qartë se ku do të ndërtohet dhe ku jo”. Leja e zhvillimit “miratohet sipas kushteve dhe udhëzimeve”. Platforma shkruan se propozimi i 25 shtatorit 2024 “nuk u miratua në formën e paraqitur”. Nuk shkruan se nëntë ditë më vonë u miratua.
Më 28 janar 2025, KKT-ja miraton lejen e ndërtimit për tre blloqe banimi. Më 27 mars 2025, investitori e tërheq aplikimin. Këtë na e tregoi AZHT-ja, jo platforma. Pasqyra publikon miratimin, por jo tërheqjen.
Më 30 mars 2026, vetëm dy muaj para protestës së parë, sekretariati konstaton në aplikimin e ri “zgjerim i liqenit dhe ndërtim brënda liqenit” dhe “lidhje me lagunën dhe marinë”. Leja e mëparshme shfuqizohet “për moslikujdim brënda afatit”. Leja e re e zhvillimit miratohet pesë ditë pasi është depozituar aplikimi. Në listën e miratimeve, platforma e daton këtë vendim më 30 qershor 2026.
Leja për “punimet e rrethimit” vjen më 29 prill 2026. Miratohet një ditë pas aplikimit, me kushtin “vetëm rehabilitim” për rrugë-kalime që do të shërbenin për studimet mjedisore. Pas kësaj, inspektorët e IKMT-së gjetën në terren “një gardh rrethimi”, “punime sistemimi të territorit” dhe “ndërtimin e dy rrugëve të aksesit brenda pronës”. Më 10 qershor, AZHT-ja pranon se dokumenti i lejes “nuk është lëshuar”.
Pasqyra s’ka ende asnjë përgjigje për pyetjet e qytetarëve
Gjatë lançimit të platformës, Kryeministri tha se pyetjet “janë produkt i hulumtimit me inteligjencë artificiale” dhe “nuk janë pyetje të përzgjedhura”. Në platformë janë 27 pyetje. Sipas të dhënave të vetë sistemit, ato u ngarkuan nga vetë platforma më 16 shtator, brenda gjysmë minute, më shumë se dy javë para hapjes. Kur platforma u hap, të gjitha kishin përgjigje.
Ne dërguam dy pyetje, më 4 dhe 5 tetor. Asnjëra nuk shfaqet ende në platformë. Koordinatorja e platformës na tha se pyetjet do të publikohen “periodikisht dhe të grupuara”, dhe se përgjigje do të marrin ato “që kërkojnë përgjigje të re”.
Asnjë nga 27 përgjigjet nuk ka autor apo institucion përgjegjës. Shumë pyetje mungojnë, dhe 13 nga ato që janë publikuar nuk lidhen me asnjë dokument. Pikërisht ato për të cilat ka më shumë debat.
Pyetjes “A ka aktualisht leje ndërtimi për projektin në Sazan ose në Zvërnec?” platforma i përgjigjet me një rresht: “Jo. Nuk ka sot leje ndërtimi për projektet.” Përgjigjja nuk thotë që një leje ndërtimi u miratua në janar 2025 dhe u tërhoq nga investitori dy muaj më vonë. Nuk thotë as që lejet e marsit dhe të prillit 2026 janë miratuar, por nuk janë zbardhur.
Te pyetja “Çfarë është miratuar deri tani”, historia e Zvërnecit nis në vitin 2026. Mungojnë leja e zhvillimit e tetorit 2024 dhe leja e ndërtimit e janarit 2025. Leja e zhvillimit e 30 marsit 2026 shënohet gabimisht me datën 30 qershor.
Pyetjes “Çfarë do të analizojë Vlerësimi i Thelluar i Ndikimit në Mjedis?” platforma i përgjigjet thatë, me një fjali: “habitatet, ujërat, toka, klima, peizazhi, komuniteti, dhe ndikimet”. Në një përgjigje tjetër pranon atë që protestuesit kanë thënë prej muajsh: ekspertët që hartojnë VNM-në “nuk janë ‘ekspertë të pavarur’”, sepse paguhen nga investitori.
Po aq domethënëse janë emrat dhe pyetjet që mungojnë. Në 27 përgjigjet, emri i kompanisë që zhvillon Zvërnecin, “Zvërnec South Adriatic Development”, nuk përmendet asnjëherë. Nuk ka asnjë pyetje për pronarët e tokës në Zvërnec, as për shitjet e aksioneve të kompanive. Fjala “protestë” nuk përmendet në asnjë nga 27 përgjigjet.
“Pasqyra e Sazanit”
Urdhri i Kryeministrit nr. 6, i 10 janarit 2025, i ngarkon AIDA-s “hartimin e administrimin e të gjitha procesverbaleve” të negociatave për Sazanin. Në Pasqyrë nuk është publikuar asnjë procesverbal. Ka vetëm një tabelë një-faqëshe që rendit datat dhe temat e dhjetë mbledhjeve. Sipas platformës, për Sazanin “nuk ka asnjë marrëveshje/kontratë përfundimtare”.
Ajo që publikohet nuk përputhet me përgjigjet e platformës. Platforma thotë se shteti vë në dispozicion “më pak se 10% e pronës”. Vendimi nr. 23 i Komitetit të Investimeve Strategjike parashikon kalimin e pronave shtetërore të ishullit “në pronësi të Korporatës Shqiptare së Investimeve”, me përjashtim të strukturave ushtarake, monumenteve të natyrës dhe stacioneve të plazhit. Platforma thotë edhe se shteti “nuk qëndron në pozitën e një lehtësuesi që subvencionon projektin”. Në dhjetor 2024, kostot e pastrimit piroteknik të ishullit “do të mbulohen nga investitori”. Në dhjetor 2025, “do të mbulohen nga vetë ministria”.
Për ligjin e zonave të mbrojtura, platforma shkruan se “interesi formal për investimin në Sazan u paraqit në prill 2024, pra pas miratimit të ligjit”. Dokumentet tregojnë një kronologji tjetër. Më 13 dhjetor 2023, Komisioni parlamentar i Mjedisit nisi shqyrtimin e ndryshimeve në ligj. Dy javë më vonë, më 27 dhjetor 2023, “Atlantic Incubator Partners LLC” i paraqiti AIDA-s shprehjen e interesit për Sazanin. Këtë na e konfirmoi vetë AIDA në prill 2024. Më 19 shkurt 2024, Komisioni miratoi tekstin përfundimtar të ligjit. Tri ditë më vonë, më 22 shkurt, e votoi Kuvendi.
Pikërisht në atë tekst shfaqet klauzola që i hap rrugë projektit. Ajo lejon në zonat e mbrojtura struktura akomoduese “5 yje ose më shumë pavarësisht nëse kjo përcaktohet në VKM-në e shpalljes së zonës së mbrojtur”. Kjo klauzolë nuk ekzistonte as në projektligjin e deputetëve, as në letrën e kryetarëve të bashkive që platforma e paraqet si nismën e ndryshimeve. U shfaq 54 ditë pasi investitori kishte trokitur në derën e AIDA-s. Të tre dokumentet janë publikuar në vetë Pasqyrën.
A u mbajtën katër zotimet e “BESËS”?
Katër zotimet që i kërkuam “BESËS” më 27 korrik nuk kërkonin asgjë të re, veç se transparencës mbi dokumente që ekzistojnë dhe që institucionet na i kishin refuzuar. Gjashtë ditë pas hapjes së Pasqyrës, asnjëri nuk është përmbushur plotësisht.
- Vendimet e KKTU-së për Vjosë-Nartën: pjesërisht. Kemi procesverbalet, jo vendimet.
- Leja e 30 marsit dhe vendimi i 29 prillit: pjesërisht. Aktet nuk janë zbardhur. Platforma gabon edhe datën e njërit.
- Procesverbalet e negociatave për Sazanin: e pambajtur. Ka vetëm një faqe përmbledhëse.
- Përgjigje për kërkesat e refuzuara për informacion: pjesërisht. Procesverbalet u publikuan. Vendimet dhe projekti jo.
Nisma “BESA” mbyllej me fjalinë: “Të dyja janë fitore, sepse të dyja janë të vërteta.” Pasqyra na tregoi një të vërtetë të tretë: qeveria publikon vetëm atë që zgjedh vetë.
Marrë nga Citizens.al
