Në zemër të kryeqytetit, mes hapësirave të pakta të gjelbra që i kanë mbetur Tiranës pas dekadave të betonizimit, ndodhet Parku Rinia.
Historia e tij nis shumë më herët. Projekti i parë për këtë hapësirë daton në vitin 1923, ndërsa varianti më i suksesshëm i planit për qendrën e Tiranës u hartua në vitin 1931 nga arkitektët italianë Armando Brasini dhe Florestano Di Fausto. Sipas Bashkisë së Tiranës dhe Agjencisë së Parqeve dhe Rekreacionit, në këtë plan u përfshinë kompleksi i ministrive, Bashkia e Tiranës, Banka Kombëtare, lulishtja qendrore, sheshi “Skënderbej” dhe hapësira që sot njihet si Parku Rinia.
Ky peizazh ka ndryshuar ndjeshëm sot, me kullat që po ngrihen në qendër dhe përreth saj.
Më 28 nëntor 1949, përmes punës vullnetare, të rinjtë tiranas nisën pyllëzimin e kësaj hapësire, duke i dhënë parkut emrin që mban edhe sot. Për dekada, Parku Rinia shërbeu si një nga hapësirat kryesore publike dhe të gjelbra të qendrës së qytetit. Por historia e parkut ndryshoi pas viteve ’90.
Pas rënies së komunizmit, Parku Rinia u mbush me ndërtime informale. Kioska, bare dhe restorante u përhapën në hapësirën e parkut, duke transformuar një nga zonat publike qendrore të Tiranës. Sipas Agjencisë së Parqeve dhe Rekreacionit, gjatë ndërhyrjes për pastrimin e parkut në vitin 2000 u shembën rreth 130 objekte dhe u hoqën mbi 45 mijë metra kub mbetje.
Kjo ndërhyrje synonte rikthimin e parkut si hapësirë publike dhe e gjelbër. Por, në të njëjtën periudhë, një tjetër histori po merrte formë në njërën prej parcelave brenda tij.
Nga hapësira publike te kompleksi “Tajvan”
Në prezantimin e kullës 78 metra të lartë, që parashikohet të ngrihet në truallin ku sot ndodhet kompleksi “Tajvan”, duke i bërë hije parkut, kryeministri Edi Rama e justifikoi projektin duke përdorur argumentin e “tokës private”.
Por dokumentet që lidhen me pronën tregojnë një histori më të ndërlikuar sesa ajo e një godine të ngritur thjesht mbi një parcelë private.
Në vitin 2001 u themelua shoqëria “TAIWAN”, në pronësi të Besnik Sulajt.
Më 15 shtator 2003, Sulaj transferoi një pjesë të kuotave: 10% te Avni Braçaj, 5% te Apostol Goçi dhe 5% te Albano Aliko, duke mbajtur vetë 80% të shoqërisë. Në këtë periudhë shfaqet edhe një dokument kyç për historinë e ndërtimit.
Më 21 korrik 2001, KRRT-ja e Bashkisë së Tiranës miratoi vendimin nr. 48. Vetë ky vendim nuk rezulton aktualisht i publikuar në faqen e AZHT-së dhe as në atë të Bashkisë Tiranë.
Ekzistenca dhe rëndësia e tij për historinë e kompleksit dokumentohen në një vendim të mëvonshëm të Këshillit Bashkiak. Në vitin 2005, Bashkia i referohet shprehimisht një “ndërtimi shtesë tej lejes së miratuar me vendimin nr. 48, datë 21.07.2001 të KRRT-së së Bashkisë së Tiranës”.
Pa kopjen e plotë të vendimit nr. 48, nuk mund të përcaktohet me saktësi se çfarë sipërfaqeje, volumetrie apo objekti kishte miratuar fillimisht KRRT-ja. Dokumentet e mëvonshme provojnë megjithatë se në kompleks ishte realizuar një ndërtim shtesë përtej lejes së miratuar.
Më 17 shkurt 2005, Këshilli Bashkiak i Tiranës miratoi vendimin nr. 2, me titullin: “Mbi shitblerjen për efekt legalizimi të truallit shtetëror të zënë me ndërtim shtesë tej lejes së miratuar me vendimin nr. 48, datë 21.07.2001 të KRRT-së së Bashkisë së Tiranës”.
Përmes këtij vendimi, Këshilli Bashkiak miratoi shitjen e 1,310 m² truall shtetëror kompanisë “TAIWAN”, për efekt legalizimi të sipërfaqes së zënë nga ndërtimi shtesë tej lejes së miratuar.
Më 10 mars 2005, vetëm pak javë pas vendimit të Këshillit Bashkiak, u nënshkrua kontrata e shitjes mes Bashkisë së Tiranës dhe kompanisë “Tajvan”, ku trualli u shit për 12 mijë lekë për metër katror, sipas vlerës së dhënë nga Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme Tiranë.
Në total, për 1,310 metra katrorë, vlera e shitjes arrinte në 15.72 milionë lekë.
Kallëzimet dhe hetimet për shitjen e truallit
Por historia e pronës nuk nis dhe as përfundon me shitjen e truallit te “TAIWAN”. Në të njëjtën zonë kishte dalë edhe një tjetër pretendim pronësie.
Familja Hoxha pretendonte se një pjesë e tokës ku shtrihej kompleksi “Tajvan” ishte pronë e saj e trashëguar. Në dokumentet dhe raportimet e kohës bëhet fjalë për rreth 1,700 metra katrorë truall në pjesën jugore të kompleksit.
Fatime Hoxha pretendonte se prona e familjes ishte mbivendosur nga Bashkia e Tiranës dhe se më pas kjo sipërfaqe kishte përfunduar në përdorim të kompleksit “Tajvan”. Sipas dëshmisë së saj të publikuar në vitin 2008, familja kishte dokumente që e lidhnin pronën me babain e saj, Sejfulla Hoxha, ndërsa pretendonte se në Hipotekë prona ishte trajtuar ndryshe nga dokumentacioni i familjes.
Kjo çështje u shfaq paralelisht me kallëzimet dhe hetimet e ngritura për shitjen e tokës së “Tajvanit”.
Në nëntor 2009, Sokol Olldashi, në atë kohë ministër i Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit, doli publikisht dhe prezantoi dokumentet e shitjes së truallit prej 1,310 m² dhe më pas kallëzoi penalisht Edi Ramën, asokohe kryetar i Bashkisë së Tiranës. Funksioni i Olldashit në qeverinë e asaj kohe konfirmohet edhe nga historiku zyrtar i Këshillit të Ministrave.
Akuzat e ngritura nga Olldashi ishin:
- shkelja e ligjit nr. 8744 për transferimin e pronave të paluajtshme publike të shtetit te njësitë e qeverisjes vendore, i cili parashikon procedurat ligjore dhe mënyrën e transferimit të pronave;
- shkelja e ligjit nr. 7980 të vitit 1995, për shitblerjen e trojeve, i cili parashikonte kufizime deri në përfundimin e kompensimit fizik të ish-pronarëve.
Prokuroria e Tiranës e mbylli fillimisht çështjen për mungesë provash. Por më pas Gjykata e Tiranës vendosi rihapjen e saj, pas insistimit të Ministrisë së Transporteve.
Shkak për rihapjen e çështjes u bë fakti se vendimi i prokurorisë ishte marrë jashtë kompetencave të saj.
Në maj 2012, Gjykata e Tiranës e ktheu çështjen për hetim të mëtejshëm dhe vlerësoi se ajo duhej të trajtohej nga Prokuroria e Përgjithshme.
Nga toka e legalizuar te kompleksi i kazinosë
Ndryshimi i statusit të truallit nuk ishte fundi i historisë së “Tajvanit”. Në vitet që pasuan, kompleksi u lidh gjithnjë e më shumë me aktivitetin e kazinosë dhe me një seri ndryshimesh në strukturën e shoqërive që e zotëronin.
Licenca e parë e “Regency Casino” ishte dhënë në vitin 2005 për një periudhë 15-vjeçare dhe skadonte në qershor 2020. Për shkak të mbylljes së aktivitetit gjatë pandemisë COVID-19, Autoriteti i Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit i rekomandoi ministres së Financave shtyrjen e afatit të licencës deri në fund të shtatorit. Kërkesa u pranua nga ministrja Anila Denaj.
Ndërkohë, vetëm disa javë para përfundimit të kësaj shtyrjeje, Këshilli i Ministrave përcaktoi zonat me rëndësi kombëtare ku mund të jepej licencë për kazino dhe kriteret përkatëse. Sipas dokumenteve, zona e përcaktuar në Tiranë përfshinte edhe perimetrin ku ndodhej kompleksi “Tajvan”.
Më 22 shtator 2020, Autoriteti i Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit hapi garën për licencën e re të kategorisë “kazino”. Në garë rezultoi vetëm një ofertues: “Regency Casino”. Tre ditë më vonë, licenca e re për ushtrimin e aktivitetit të kazinosë për një periudhë 10-vjeçare u firmos nga drejtori i Autoritetit, Zhani Çakulli.
Rilicencimi u shoqërua edhe me një tjetër zhvillim financiar që lidhej drejtpërdrejt me shoqërinë “TAIWAN”.
Prej vitit 2012, 22% e aksioneve që “TAIWAN” zotëronte në “Regency Casino” ishin vendosur nën sekuestro për shkak të një detyrimi ndaj Alpha Bank. Sipas MediaLook, më 10 tetor 2020, rreth 20 ditë pas hapjes së garës për licencën e re, “TAIWAN” shlyeu detyrimin dhe përmbaruesi urdhëroi heqjen e sekuestros mbi këto aksione.
Kështu, historia e parcelës në Parkun Rinia nuk mbetet vetëm historia e një trualli shtetëror që në vitin 2005 iu shit për efekt legalizimi shoqërisë “TAIWAN”. Në vitet pasuese, e njëjta shoqëri u bë pjesë e strukturës së pronësisë së “Regency Casino”, ndërsa kompleksi siguroi një tjetër licencë 10-vjeçare për aktivitetin e kazinosë.
Sot, mbi këtë histori pronësie dhe zhvillimi, që përfshin një truall shtetëror të shitur për efekt legalizimi të një ndërtimi shtesë, propozohet një kullë 78 metra e lartë.
Debati i ri për kullën rikthen kështu një çështje të vjetër të “Tajvanit”: ku përfundon prona private dhe ku fillon hapësira publike në parkun qendror të kryeqytetit.
Marrë nga Citizens.al
