Në mesin e muajit të kaluar, Kroacia zyrtarisht i dërgoi Malit të Zi dhe Bashkimit Evropian një listë të kërkesave të saj në lidhje me këtë vend fqinj dhe procedurën për pranimin e tij në BE. Kushtet e Kroacisë ishin të njohura më parë, por disa ditë pas kësaj note zyrtare, Mali i Zi u përgjigj duke pranuar dy prej tyre.
U miratua statusi i përhershëm i pllakës përkujtimore në Morinje në Boka Kotor, në vendin e kampit ku civilët kroatë u ndaluan dhe u torturuan tre dekada e gjysmë më parë. Dhe së dyti, pishina e qytetit në Kotor do të riemërtohet, e cila deri vonë mbante emrin e Zoran Gopçeviq, një lojtar i famshëm i vaterpolos, por atëherë roje famëkeq i sigurisë në Morinje.
Pjesa tjetër e kushteve të Kroacisë, përveç qëllimeve të tilla simbolike, mund të ndahet në kërkesa materiale dhe kërkesa të ndryshme gjyqësore. Ndër këto të fundit, përfshihet bashkëpunimi për zbardhjen e fatit të 14 qytetarëve të zhdukur të Republikës së Kroacisë gjatë luftës kroate për atdheun dhe ndjekja penale efektive e atyre që janë fajtorë për krime lufte, përfshirë përgjegjësinë sipas zinxhirit të komandës.
Në të njëjtën kohë, duhet theksuar se në hapësirën publike kroate mund të dëgjosh se presioni i tepërt ndaj Malit të Zi të kujton atë që Republika e Kroacisë përjetoi nga Sllovenia në kohën e saj. Por me një shënim se pikëpamja sllovene ishte më e motivuar nga arsyet financiare dhe interesi për delimitimin detar, ndërsa pikëpamja kroate ndaj Malit të Zi ishte më shumë nga e kaluara e luftës.
Kufizime në detyrimet e marra përsipër
Mungesa e parimeve në kërkesat e Republikës së Kroacisë në këtë kontekst mund të lexohet para së gjithash në faktin se gjyqësori kroat nuk i ndoqi penalisht ata që ishin përgjegjës sipas zinxhirit komandues për krimet e luftës kundër ushtarëve të kapur malazezë, të kryera në portin ushtarak të Lorës në Split. Megjithatë, mbetet një pyetje e hapur se sa larg mund të shkojë Kroacia në kushtëzimet për pranimin e Malit të Zi në BE.
Analisti politik Davor Gjenero është i bindur se kryeministri kroat Andrej Plenkoviq është i vetëdijshëm se Republika e Kroacisë duhet t’i mbajë pretendimet e saj në mënyrë strikte brenda kornizës së kritereve të përcaktuara më parë, në përcaktimin e të cilave ai vetë mori pjesë, pa vendosur të reja në marrëdhëniet dypalëshe.
“Kroacia mori përsipër një detyrim të tillë kur hyri vetë në BE,” i tha ai DW, “megjithëse do të duhej t’i nënshtrohej sundimit të ligjit nga të dyja palët, por këto negociata malazeze me BE-në nuk do të prishen në këtë çështje. Nga ana tjetër, disa kërkesa do të ishin zgjidhur tashmë nëse nuk do të kishim rryma dhe individë kontradiktorë në pushtet në Mal të Zi gjatë viteve të fundit.”
Ky politolog nga Kroacia beson se, në lidhje me ndjekjen penale të krimeve, Republika e Kroacisë do të këmbëngulë në nivelin që është politikisht realisht i mundur. Por edhe se ata do të pranojnë qëndrimin e të tjerëve, veçanërisht të anëtarëve më me ndikim të BE-së, kur të krijohet një masë kritike bindjeje se është koha që Mali i Zi të bëhet anëtar dhe se ata nuk do ta pengojnë më këtë proces.
Mbi të gjitha, qeveria kroate nuk është aspak në interes të mbetet e vetme në një qëndrim të veçantë në negociatat e pranimit. “Duke marrë parasysh gjithçka, ka ende shumë punë për t’u bërë për më shumë se kaq, nga pronësia e anijes ushtarake stërvitore Jadran deri te kompensimi i luftës dhe disa çështje të tjera, por jo aq shumë kohë.
Në këtë kuptim, pozicioni i Plenkoviqit është mjaft i ngushtë sepse ka ende nga ata në HDZ që ngurrojnë shumë të mbyllin kapitujt përkatës të negociatave me Malin e Zi. Por prapëseprapë, ai nuk është në gjendje t’u dorëzohet atyre për një kohë të gjatë, pasi e dimë se ky është një problem që ai duhet ta zgjidhë në mandatin e tij aktual. Dhe një problem shumë më i madh për të do të ishte nëse ratifikimi nuk do të miratohej, sesa nëse do t’i duhej të mbante disa takime të tjera ndërqeveritare deri atëherë”, beson Gjenero.
Reagimi ndaj qeverisë aktuale malazeze
Në atë rast, Andrej Plenkoviq ka një afat prej vetëm një dite e gjysmë në të cilin traktati për pranimin e Malit të Zi duhet të ratifikohet në Parlamentin e Kroacisë – nëse një vendim i tillë merret në nivelin e BE-së. Është mesi i vitit 2028 që shpesh përmendet si momenti i mundshëm për hyrjen e Malit të zi në BE. Analisti politik malazez Ljubomir Filipoviq thotë se kjo është një kohë e shkurtër për disa nga kërkesat e Kroacisë. “Disa u zgjidhën menjëherë kur u mor vendimi për t’u përgjigjur atyre”, theksoi ai për DW, “por disa prej tyre janë më komplekse ose edhe jorealiste”.
Filipoviq shpjegon se e sheh dëmshpërblimin në parimin etnik si jorealist, sepse Republika e Kroacisë po kërkon kompensim prone për dhjetëra familje kroate nga Tivati, bazuar në mosmarrëveshje afatgjata.
“Bëhet fjalë për pronën e marrë në Jugosllavi dhe ajo nuk mund t’u kthehet vetëm anëtarëve të një grupi etnik. Por duhet të them se në përgjithësi e kuptoj qëndrimin kroat, duke marrë parasysh ‘tërmetin’ që disa vjet më parë solli në pushtet në Mal të Zi njerëz të vendosur për të rishikuar qëndrimin e tyre ndaj viteve ’90”, thotë ky ekspert i marrëdhënieve ndërkombëtare.
Asnjë efekt nga drejtimi i Serbisë
Deri atëherë, marrëdhënia e Malit të Zi u shënua kryesisht nga periudha e mëparshme e distancimit nga agresioni i kohës së luftës kundër Kroacisë dhe që atëherë, sipas tij, është rikthyer në pozicionet e nacionalizmit serb, të cilit ai vend ishte bartës në fund të shekullit të 20-të.
“Nuk jam i sigurt se këto akte simbolike ‘të detyruara’ do të çojnë në një ndryshim të rëndësishëm në marrëdhëniet e Malit të Zi, as se do të kenë ndikim në marrëdhëniet politike në vend. Jam pak pesimist, megjithëse mendoj se do të arrihet një marrëveshje nën moderimin e BE-së dhe Kroacia do të mbetet një partnere konstruktive”, thotë Filipoviq.
Kur u pyet për efektin e mundshëm të ndryshimit të qeverisë në Serbi, ai shtoi se Mali i Zi dominohet nga një rrymë serbo-nacionaliste që nuk është besnike ndaj Aleksandar Vuçiqit. Prandaj, sipas tij, nuk do të ketë ndryshim në këtë, por dallimet do të jenë në një segment të veçantë.
“Ekziston një rrjet i fortë klientelist i besnikëve të Vuçiqit që e kanë ekzagjeruar qartë, duke u ushqyer kryesisht përmes Telekom Srbija dhe njihen nga studentët serbë si njerëz negativë. Kjo strukturë dhe ndikimi i saj malinj do të dobësohet duke zvogëluar rrjedhën e parave, megjithëse ende nuk e dimë se si do të jetë qeveria e re serbe”, tha Ljubomir Filipoviq, duke përfunduar se kjo nuk do të ketë efekt në marrëdhëniet midis Kroacisë dhe Malit të Zi.
Marrë nga Deutsche Welle
