Nga Kostantinos Koukoumakas
Vajza e re, me syze, maskë dhe një kaskë të verdhë plastike në kokë, mbante në duar një fletë me një citim nga romani “1984” i Xhorxh Oruellit: “Liria është liria për të thënë se 2+2 bëjnë 4. Nëse kjo pranohet, gjithçka tjetër vjen vetvetiu”.
Të hënën që shkoi, para Ministrisë së Arsimit në Tiranë, ajo nuk kishte shumë kohë për të folur. Godina e verdhë, ku studentët dhe të rinjtë janë mbledhur çdo ditë prej dy javësh, mbante ende shenjat e gurëve dhe të bojës, ndërsa disa dritare ishin thyer.
“Ne nuk duam të largohemi nga vendi ynë. Duam të studiojmë dhe të punojmë këtu. Na mungojnë gjërat më elementare që u nevojiten qytetarëve. Prandaj do të qëndrojmë këtu derisa diçka të ndryshojë”, i tha ajo gazetës greke Kathimerini.
Vajza është 18 vjeçe dhe studion arkitekturë në Tiranë. Nuk pranoi të tregonte as emrin. “Mamaja ime nuk e di që jam në protestë”, shtoi ajo. Pak çaste më vonë, një autobot policie nisi të hidhte ujë me presion mbi turmën, e cila u shpërnda drejt qendrës së qytetit. “Largohuni, përndryshe do të arrestoheni!”, përsëriste përmes altoparlantit drejtuesi i mjetit të rëndë, ndërsa kalonte mes barrikadave të improvizuara me kosha mbeturinash dhe semaforë të thyer në Rrugën e Durrësit, pranë sheshit Skënderbej.
Më vonë, numri i protestuesve u rrit dhe, për një tjetër mbrëmje, ata u përqendruan para zyrës së kryeministrit Edi Rama. Disa hodhën mbi forcat e policisë pllaka betoni të shkëputura nga trotuaret, ndërsa brohorisnin: “Rama, jep dorëheqjen!” dhe “Poshtë diktatura!”.
Për momentin, ky nuk është një mobilizim masiv i të gjithë shoqërisë shqiptare. Ajo që po zhvillohet në Tiranë është kryesisht një revoltë e Brezit Z, të rinjve që nuk i kanë përjetuar vitet ’90, kur vendi u përfshi nga emigrimi masiv dhe trazirat e vitit 1997.
Një brez që nuk sheh të ardhme në vendin e vet
Të rinjtë protestojnë kundër korrupsionit, rritjes së kostos së jetesës, cilësisë së dobët të arsimit dhe përjashtimit nga tregu i punës. Kërkesat e tyre nuk janë organizuar ende në një program të vetëm, por shifrat ndihmojnë për të kuptuar zemërimin që ka shpërthyer.
Rreth një në pesë shqiptarë, afërsisht 500.000 persona, i përket grupmoshës 15-29 vjeç. Gjatë vitit 2025, rreth 18.000 të rinj të kësaj grupmoshe u larguan jashtë vendit, kryesisht për të studiuar ose për të gjetur punë. Shqipëria renditet ndër vendet evropiane me nivelet më të larta të emigrimit në këtë grupmoshë.
Sipas të dhënave të institutit kombëtar të statistikave, në Shqipëri janë rreth 115.000 studentë, afërsisht pesë për qind e popullsisë, të regjistruar në universitete publike ose në institucione private, përfshirë ato me pronësi të huaj. Një pjesë e tyre ankohen se diplomat që marrin nuk kanë vlerën e duhur në tregun e punës.
“Në vendin më të varfër të Evropës ka kaq shumë skandale korrupsioni. Qindra miliona dollarë po u vidhen qytetarëve”, i tha Kathimerini Arbri, një 23-vjeçar që studion matematikë në Gjermani dhe që ishte kthyer në Tiranë për t’iu bashkuar protestave.
“Shikoni Ministrinë e Arsimit të rrënuar. Kjo ndodh sepse nuk shohim arsim të vërtetë. Prandaj e quajmë ‘Ministria e Arsimit të Gabuar’. Protestat e këtyre ditëve burojnë nga fakti se nuk shohim rrugëdalje nga ky sistem, një sistem që duam ta përmbysim”, shtoi ai.
“Jemi me ju!”
Përplasjet e natës së mëparshme kishin lënë gjurmë në qytet. Stacione autobusësh ishin djegur dhe fasadat e godinave shtetërore ishin nxirë nga zjarri. Shumë dyqane kishin mbuluar vitrinat me kartonë, ku pronarët kishin shkruar me germa të mëdha: “Jemi me ju. Ju lutemi, mos na shkatërroni biznesin!”.
Në një kafene të vogël pas Piramidës së Tiranës, ekonomisti Zef Preçi, drejtor ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike, i shpjegoi gazetës greke se sot mund të dallohen dy kategori kryesore të të rinjve shqiptarë.
“Grupi i parë përbëhet nga ata që jetojnë këtu, kanë diploma, por nuk arrijnë të gjejnë punë. Për shembull, dikush që ka mbaruar ekonomikun mund të përfundojë duke punuar si kamarier ose në një punë që kërkon kualifikim të ulët. Kështu, të gjitha sakrificat e prindërve të tyre shkojnë dëm”, tha Preçi.
Grupi i dytë, sipas tij, përbëhet nga shqiptarët e lindur jashtë vendit, fëmijë të emigrantëve të valës së parë, të cilët janë kthyer në Shqipëri me bindjen se mund ta bëjnë sërish vendin e tyre shtëpi.
“Çfarë gjejnë këtu? Një administratë publike të politizuar, të paaftë për të ofruar shërbimet bazë; rregulla që ekzistojnë vetëm në letër; dhe një proces integrimi që nuk është veçse propagandë. Ligje të përkthyera me Google Translate, pa mekanizma realë për zbatimin e tyre”, u shpreh ai.
Nga Revolucioni i Flamingove te revolta studentore
Revolta e brezit Z është vazhdim i protestave paqësore të njohura si “Revolucioni i Flamingove”, të zhvilluara më herët gjatë verës. Lëvizja nisi pas protestave në zonën e mbrojtur bregdetare të Zvërnecit, në jug të Shqipërisë, kundër një projekti investimi të propozuar nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump.
Persona të lidhur me të njëjtin projekt turistik, janë akuzuar për pastrim të miliona dollarëve që dyshohet se burojnë nga trafikantë shqiptarë të kokainës. Ndërkohë, megjithëse treguesit ekonomikë të Shqipërisë kanë shënuar përmirësime të lehta, kryesisht falë turizmit dhe ndërtimit, mbetet pyetja se kush po përfiton realisht nga kjo rritje.
Sipas një treguesi që mat vështirësitë për të përmbushur nevojat bazë, 31.2 për qind e qytetarëve përballen me privim të rëndë material dhe social. Komisioni Evropian raporton gjithashtu se një në katër të rinj shqiptarë nuk është as në arsim, as në punësim dhe as në formim profesional.
Studentët që morën pjesë në protestat e nisura me çështjen e flamingove thonë se Rama, në pushtet që prej vitit 2013 dhe me premtimin për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian deri në vitin 2028, i ka shpërfillur kërkesat e tyre.
Nga ana e tij kryeministri, ka deklaruar se protestat nxiten nga forca brenda dhe jashtë vendit. Ai u ka bërë thirrje studentëve të ulen në dialog, duke vendosur karrige të kuqe para zyrës së tij, me mbishkrimin “Dialog”.
“Regjim hibrid, gjithnjë e më autoritar”
Në mes të përplasjeve dhe bllokimit të rrugëve në Tiranë, analisti politik Artan Hoxha i tha Kathimerini se protestat e ditëve të fundit nuk janë kundër sistemit demokratik si të tillë.
“Përkundrazi, kërkesa kryesore është mbrojtja e sistemit demokratik dhe kundërshtimi i shtrembërimeve të rënda që pengojnë funksionimin e tij. Të rinjtë kanë më shumë për të humbur nga mangësitë e thella të sistemit ekonomik, politik dhe shoqëror. Ata janë më pak të kufizuar nga frika ndaj pushtetarëve apo nga konfliktet e interesit. Për më tepër, veprimet e tyre pasqyrojnë shqetësimet dhe qëndrimet e prindërve”, tha ai.
Sipas Hoxhës, përballja me “regjimin hibrid të Edi Ramës, i cili po bëhet gjithnjë e më pak demokratik dhe gjithnjë e më autoritar”, kërkon energji dhe guxim në rritje. “Të rinjtë e kanë këtë energji dhe janë të gatshëm ta tregojnë këtë guxim”, shtoi analisti.
Të nesërmen, studentët u mblodhën sërish para Ministrisë së Arsimit. Andi Dojani, 21 vjeç, student i administrimit të biznesit në Tiranë, ishte një nga të paktët protestues që nuk e kishte mbuluar fytyrën. Ai mbante një flamur shqiptar të hedhur rreth qafës.
“Ata vetëm emërojnë miqtë e tyre në pozicione pushteti. Nëse punon një muaj të tërë, nuk fiton aq sa të paguash as qiranë”, tha ai. Dojani pretendoi gjithashtu se miq dhe kushërinj të tij, madje edhe fëmijë 12-vjeçarë, kanë përfunduar me këmbë të thyera për shkak të veprimeve të zyrtarëve të korruptuar që japin urdhra policisë.
Ai tha se kryeministri u premton shpërblime të mëdha policëve që sulmojnë studentët dhe se të rinjtë kërcënohen me humbjen e bursave nëse dalin në protestë.
Frika nuk i ndal më
Shumica dërrmuese e të rinjve në demonstrata i kishin mbuluar fytyrat. Përtej përplasjes me policinë, ky detaj pasqyron edhe frikën nga pasojat që mund të ketë pjesëmarrja në protesta, qoftë në arsim apo në jetën profesionale.
Për një brez që nuk dëshiron të largohet nga Shqipëria, por që nuk sheh mundësi për të ndërtuar këtu të ardhmen e vet, protesta është kthyer në një mënyrë për të kundërshtuar një sistem që e konsideron të padrejtë.
Kërkesat për arsim më cilësor, punë, paga të mjaftueshme dhe institucione që funksionojnë lidhen me një shqetësim më të thellë: mundësinë për të jetuar me dinjitet në vendin e tyre.
Lëvizja “Ta bëjmë sërish Shqipërinë shtëpinë tonë” shpreh pikërisht këtë paradoks.
Të rinjtë nuk po kërkojnë një arsye tjetër për t’u larguar, por arsye për të qëndruar. Dhe për sa kohë që ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja, nga tregu i punës dhe nga mundësitë për një jetë të sigurt, zemërimi i tyre mund të shndërrohet në një sfidë gjithnjë e më të madhe për pushtetin.
Marrë nga Kathimerini.gr
