Murtaja është një nga sëmundjet më të frikshme në historinë njerëzore, përgjegjëse për pandemi që kanë vrarë dhjetëra miliona njerëz. Sot, rastet te njerëzit janë të rralla dhe zakonisht mund të trajtohen me antibiotikë.
Një rast i dyshuar i murtajës pneumonike në Siberi ka rikthyer vëmendjen te kjo sëmundje, pasi një punonjëse e re e një instituti rus që studion murtajën dhe infeksione të tjera të rrezikshme vdiq nga një pneumoni e rëndë.
Autoritetet ruse nuk kanë konfirmuar se ajo kishte murtajë dhe thonë se analizat nuk zbuluan mikroorganizma të lidhur me punën e saj. Megjithatë, rrethanat e vdekjes së saj dhe masat e gjera të marra më pas kanë tërhequr vëmendjen e autoriteteve shëndetësore në SHBA, Evropë dhe të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.
Çfarë ndodhi në Siberi
Një punonjëse 28-vjeçare e laboratorit në Institutin e Kërkimeve Kundër Murtajës të Siberisë dhe Lindjes së Largët, në Irkutsk, vdiq gjatë natës mes 1 dhe 2 tetorit, pasi zhvilloi pneumoni të rëndë.
Media të pavarura ruse raportuan se ajo mund të ishte ekspozuar ndaj bakterit që shkakton murtajën pasi theu një epruvetë në institut. Ky informacion nuk është verifikuar dhe agjencia ruse e shëndetit publik, Rospotrebnadzor, thotë se një hetim nuk gjeti asnjë aksident laboratorik që përfshinte mikroorganizma të rrezikshëm. Ajo tha gjithashtu se analizat e shumta të mostrave të marra nga gruaja nuk zbuluan mikroorganizma të lidhur me punën e saj.
Shkaku zyrtar i sëmundjes së saj mbetet pneumonia me origjinë “të panjohur”. Rreth 200 persona që mund të kenë pasur kontakt me gruan raportohet se janë vendosur nën vëzhgim mjekësor, ndërsa spitali ku ajo u trajtua u vendos në karantinë. Raportohet se janë vendosur edhe kufizime të tjera në institucionet shëndetësore të rajonit.
Asnjë infeksion me murtajë nuk është konfirmuar te personat që kanë pasur kontakt me të dhe autoritetet ruse thonë se situata epidemiologjike është e qëndrueshme.
Megjithatë, raportimet e mediave kanë ngritur pyetje se si mund të ketë ndodhur ndonjë ekspozim i mundshëm ndaj murtajës. Puna me patogjenë të rrezikshëm zakonisht përfshin disa nivele mbrojtjeje, të krijuara për të parandaluar që derdhja e një materiali ose thyerja e një ene të ekspozojë stafin laboratorik.
OBSH-ja po monitoron situatën dhe thotë se rreziku për popullatën e përgjithshme duket i ulët, bazuar në informacionin jozyrtar të disponueshëm. Organizata po kërkon informacion nga autoritetet ruse për atë që ka ndodhur, analizat laboratorike që po kryhen dhe rezultatet e tyre, arsyen pse po gjurmohen personat që kanë pasur kontakt me të, nëse ndonjëri prej tyre është sëmurë dhe nëse mund të ketë pasoja ndërkombëtare për shëndetin publik.
Çfarë është murtaja
Murtaja është një infeksion bakterial i shkaktuar nga Yersinia pestis, i cili zakonisht qarkullon te brejtësit dhe gjitarët e tjerë të vegjël, si dhe te pleshtat që jetojnë mbi ta.
Njerëzit zakonisht infektohen pasi pickohen nga një plesht i infektuar ose përmes kontaktit me një kafshë të infektuar. Bakteri mund të thithet gjithashtu përmes frymëmarrjes dhe personat me murtajë pneumonike mund ta përhapin infeksionin te të tjerët përmes grimcave të frymëmarrjes.
Ekzistojnë tre forma kryesore të murtajës, të gjitha të shkaktuara nga i njëjti bakter, por që prekin kryesisht pjesë të ndryshme të trupit.
Murtaja bubonike, forma më e zakonshme, zakonisht shkakton temperaturë, të dridhura dhe ënjtje të dhimbshme të nyjeve limfatike, të njohura si bubone. Kjo është forma që lidhet më ngushtë me Vdekjen e Zezë të Mesjetës.
Murtaja septikemike shfaqet kur bakteret shumohen në qarkullimin e gjakut. Ajo mund të shkaktojë hemorragji, dëmtime të indeve, dështim të organeve dhe shok.
Murtaja pneumonike shfaqet kur bakteret infektojnë mushkëritë. Ajo mund të zhvillohet kur një formë tjetër e murtajës përhapet në mushkëri ose kur një person thith drejtpërdrejt bakteret. Simptomat mund të shfaqen me shpejtësi dhe përfshijnë temperaturë, dobësi, dhimbje gjoksi, vështirësi në frymëmarrje dhe kollë, ndonjëherë me gëlbazë me gjak.
A ekziston ende murtaja
Po. Bakteret vazhdojnë të qarkullojnë në popullatat e kafshëve të egra në pjesë të Afrikës, Azisë dhe Amerikës, çka do të thotë se murtaja nuk mund të zhduket realisht.
OBSH-ja regjistroi 3.847 raste te njerëzit dhe 423 vdekje në 10 vende gjatë periudhës 2019–2025. Shumica e rasteve ndodhën në Republikën Demokratike të Kongos dhe Madagaskar.
Raste ndodhin herë pas here edhe në vendet më të pasura. SHBA-ja zakonisht regjistron disa infeksione në vit, kryesisht në shtetet perëndimore, ku bakteret qarkullojnë natyrshëm te brejtësit e egër dhe pleshtat e tyre.
Sa e rrezikshme është murtaja pneumonike
Antibiotikët, higjiena moderne dhe monitorimi i sëmundjeve nënkuptojnë se murtaja nuk përbën më asgjë të ngjashme me kërcënimin që paraqiste shekuj më parë. Megjithatë, ajo mbetet shumë e rrezikshme nëse nuk identifikohet dhe trajtohet shpejt.
Murtaja pneumonike është forma që përparon më shpejt. Simptomat mund të shfaqen brenda një deri në tre ditë pas ekspozimit. Pa antibiotikë efektivë, infeksioni mund të shkaktojë vdekjen brenda rreth një dite pasi shfaqen simptomat e rënda.
Kjo e bën trajtimin e hershëm thelbësor. OBSH-ja thotë se antibiotikët e zakonshëm janë efektivë kundër Yersinia pestis dhe mundësitë për shërim janë të larta kur murtaja pneumonike zbulohet dhe trajtohet menjëherë. Personave që dihet se janë ekspozuar mund t’u jepen gjithashtu antibiotikë përpara se të shfaqin simptoma.
Periudha e shkurtër e inkubacionit nënkupton gjithashtu se infeksionet zakonisht bëhen të dukshme relativisht shpejt. Disa ditë pasi punonjësja ruse e laboratorit vdiq, ende nuk kishte konfirmim se ajo kishte murtajë dhe autoritetet nuk kishin raportuar asnjë sëmundje të ngjashme me murtajën te rreth 200 personat që po monitoroheshin – gjë që ka zbutur disa shqetësime se sëmundja, nëse ishte e pranishme, mund të ishte përhapur.
Sa lehtë përhapet murtaja pneumonike
Murtaja pneumonike është e vetmja formë kryesore e murtajës që mund të përhapet drejtpërdrejt nga një person te tjetri.
Një person i infektuar mund të çlirojë baktere në grimcat e frymëmarrjes kur kollitet. Transmetimi zakonisht kërkon kontakt të afërt me një person të sëmurë, veçanërisht kur pacienti kollitet. Ndryshe nga COVID-19 ose gripi, murtaja nuk njihet për transmetim të qëndrueshëm në komunitet përmes personave me simptoma të lehta ose pa simptoma.
Personat me murtajë pneumonike zakonisht sëmuren rëndë brenda një periudhe të shkurtër, gjë që mund t’i ndihmojë autoritetet shëndetësore të identifikojnë rastet dhe të gjurmojnë kontaktet e tyre. Megjithatë, për shkak se sëmundja përparon shpejt dhe mund të transmetohet nga një person te tjetri, edhe një rast i vetëm i dyshuar kërkon një reagim urgjent të shëndetit publik.
Kur dyshohet për murtajë pneumonike, autoritetet shëndetësore zakonisht veprojnë përpara se të presin konfirmimin laboratorik. OBSH-ja rekomandon nisjen e antibiotikëve të përshtatshëm, si dhe identifikimin dhe monitorimin e kontakteve të afërta dhe, në përgjithësi, dhënien e antibiotikëve parandalues për shtatë ditë.
Pse Rusia ka një institut “kundër murtajës”
Institutet kundër murtajës kanë një histori të gjatë në Rusi dhe në vende të tjera të ish-Bashkimit Sovjetik.
Murtaja shfaqet natyrshëm te brejtësit e egër në pjesë të Azisë Qendrore dhe veriore, përfshirë Siberinë, Mongolinë dhe Kinën veriore. Rusia ka operuar prej kohësh një rrjet laboratorësh të specializuar dhe stacionesh monitorimi për të zbuluar murtajën te kafshët, për të hetuar infeksionet te njerëzit dhe për të parandaluar shpërthimet.
Instituti i Irkutskut u themelua në vitin 1934 posaçërisht për të luftuar murtajën në Siberi dhe në Lindjen e Largët ruse. Më vonë, përgjegjësitë e tij u zgjeruan edhe te infeksione të tjera të rrezikshme, përfshirë kolerën, antraksin dhe brucelozën, si dhe sëmundje të tjera që mund të transmetohen nga kafshët te njerëzit.
Sot, instituti thotë se monitoron zonat ku murtaja qarkullon natyrshëm në Siberi dhe në Lindjen e Largët, kryen monitorim të sëmundjeve dhe analiza diagnostikuese, këshillon autoritetet shëndetësore rajonale dhe ndihmon në reagimin ndaj shpërthimeve të infeksioneve të rrezikshme.
Deri në shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, ai operonte gjithashtu një program sekret të armëve biologjike, i cili përfshinte kërkime mbi Yersinia pestis. Kjo histori ka kontribuar në vëmendjen ndërkombëtare ndaj incidentit në Siberi, megjithëse nuk ka prova publike që lidhin vdekjen e punonjëses së Irkutskut me ndonjë kërkim mbi armët biologjike.
Marrë nga Bloomberg.com
