Banka Botërore ka publikuar Raportin e plotë për Rishikimin e Financave Publike të Shqipërisë për vitin 2025, me disa gjetje dhe rekomandime kyçe, për rrugën që vendi ynë duhet të ndjekë për integrimin sa më shpejt në Bashkimin Europian.
Sipas tij, Shqipëria ka shfaqur një performancë të fortë ekonomike gjatë dekadës së fundit, por ritmi i konvergjencës së të ardhurave me Bashkimin Evropian (BE) nuk ka qenë mjaftueshëm i shpejtë për të mbështetur përmbushjen e aspiratave të vendit.
Rishikimi i Financave Publike të Shqipërisë (RFP) shqyrton se si politika fiskale mund të përshpejtojë rritjen gjithëpërfshirëse dhe të ruajë stabilitetin makroekonomik ndërsa vendi përparon drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, raporton newsbomb.al.
Ky raport gjithëpërfshirës analizon peizazhin fiskal të Shqipërisë, duke mbuluar trendet makro-fiskale, mobilizimin e të ardhurave dhe efikasitetin e shpenzimeve publike, dhe ofron njohuri specifike për sektorin mbi pensionet dhe arsimin dhe kujdesin e hershëm të fëmijëve.
Gjetjet dhe Rekomandimet Kryesore:
1- Konvergjenca me BE-në kërkon reforma të guximshme. Ekonomia e Shqipërisë është më e fortë, varfëria ka rënë dhe harmonizimi me BE-në është i arritshëm. Megjithatë, progresi kërkon kohë. Me ritmin aktual, mund të duhet gati një gjeneratë për të arritur gjysmën e të ardhurave mesatare të BE-së. Ndryshimet demografike, rreziqet klimatike dhe sfidat e vazhdueshme strukturore nënkuptojnë se politika fiskale duhet të luajë një rol qendror në nxitjen e rritjes afatgjatë, stabilitetit makroekonomik dhe shpërndarjes së barabartë të burimeve.
2- Përshpejtimi i progresit kërkon zhbllokimin e më shumë burimeve. Pavarësisht përmirësimeve, mbledhja e të ardhurave mbetet e ulët për shkak të informalitetit të lartë, përjashtimeve të gjera dhe boshllëqeve në zbatim. Sipas Strategjisë Afatmesme të të Ardhurave (2024–2027), masa të tilla si formalizimi i qirave afatshkurtra në turizëm, futja e një takse mbi pronën bazuar në vlerën e tregut, zbatimi i taksës së karbonit të ligjshëm mbi qymyrin dhe rritja e akcizave të duhanit mund të rrisin të ardhurat deri në 0.9% të PBB-së – duke mbështetur financimin e qëndrueshëm dhe një të ardhme më të shëndetshme dhe më të gjelbër. Përfitime shtesë do të vijnë nga shqyrtimi i përjashtimeve tatimore dhe forcimi i administrimit tatimor.
3- Shpenzimet më të zgjuara janë thelbësore për të maksimizuar ndikimin. Ndërsa shpenzimet e përgjithshme janë të qëndrueshme, pensionet dhe transfertat thithin më shumë se një të tretën e buxhetit, duke lënë hapësirë të kufizuar për zhvillimin e kapitalit njerëzor. Potenciali për ndikim është i lartë: rritjet e efikasitetit në arsim mund të përmirësojnë rezultatet e të nxënit me 34%, dhe shpenzimet më të mira në infrastrukturë mund të rrisin indeksin e përgjithshëm me 18.6%, duke rritur cilësinë e energjisë elektrike dhe rrugëve. Reformat në shëndetësi, mbrojtja sociale e integruar, institucionet më të forta dhe rishikimet e rregullta të shpenzimeve do të sigurojnë që burimet të ofrojnë përfitime maksimale për njerëzit.
4- Ndryshimi demografik shton urgjencën. Vetëm 46% e popullsisë në moshë pune kontribuon në pensione, dhe pensioni mesatar është i barabartë me vetëm 32% të pagës kontribuese. Deri në vitin 2060, deri në 34% të shqiptarëve mund të jenë mbi moshën e daljes në pension, duke e vënë sistemin nën presion. Nevojiten reforma gjithëpërfshirëse për të zgjeruar mbulimin, për të përmirësuar mjaftueshmërinë dhe për të nxitur jetë më të gjata pune për ta mbajtur sistemin e pensioneve të qëndrueshëm për brezat e ardhshëm.
5- Themeli për rritje afatgjatë qëndron në investimin tek qytetarët më të rinj të Shqipërisë. Shpenzimet për arsimin e hershëm të fëmijërisë janë vetëm 0.08% e PBB-së – dhjetë herë më pak se mesatarja e OECD-së – dhe vetëm 10% e fëmijëve nën tre vjeç janë të regjistruar në çerdhe publike. Zgjerimi i aksesit dhe përmirësimi i financimit të qeverisjes vendore janë thelbësore për ndërtimin e së ardhmes së Shqipërisë.
Marrë nga Newsbomb.al
