Komisioni Evropian ka publikuar raportin e tij të pestë vjetor për Sundimin e Ligjit 2024, i cili monitoron zhvillimet e rëndësishme dhe vlerëson situatën e sundimit të ligjit në të gjitha vendet e BE-së. Edhe pse raporti vëren se 68% e rekomandimeve të vitit 2023 janë adresuar, plotësisht ose pjesërisht, megjithatë, në disa vende të BE-së mbeten shqetësime sistematike dhe situata është përkeqësuar më tej.
Edicioni i këtij viti prezanton gjithashtu kapituj mbi Shqipërinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë, për të mbështetur përpjekjet e tyre për reforma dhe për të siguruar punën e vazhdueshme për sundimin e ligjit për përparimin e mëtejshëm drejt anëtarësimit në BE.
Raporti i Komisionit Evropian ‘nxin’ Shqipërinë në shumë fusha të saj, përfshirë jetën parlamentare, sistemin e drejtësisë, median si dhe respektimin e të drejtave të njeriut dhe një procesi të drejtë ligjor në gjykatat e vendit.
Reforma në Drejtësi:
Për Shqipërinë, raporti vëren se edhe pse janë nisur reforma të rëndësishme për të forcuar pavarësinë e gjyqësorit, shqetësimet sistematike në lidhje me të vazhdojnë dhe janë vërejtur raste specifike të përkeqësimit. Ka nevojë për masa mbrojtëse në procedurat e emërimit në drejtësi, autonomi të shërbimit të prokurorisë dhe burime të përshtatshme.
Kornizat kundër korrupsionit:
Korrupsioni mbetet një shqetësim serioz ,nevojiten veprime të mëtejshme për të forcuar kornizat parandaluese dhe për të siguruar hetimin dhe ndjekjen efektive të rasteve të korrupsionit, sidomos në nivel zyrtarësh, verën raporti i Komisionit Evropian.
Liria dhe pluralizmi i medias:
Edhe pse janë bërë hapa konkretë për të përmirësuar sigurinë dhe mjedisin e punës së gazetarëve, si dhe janë zgjeruar detyrat dhe kompetencat e disa rregullatorëve kombëtarë të medias. Shqetësimet për qeverisjen e pavarur ose stabilitetin financiar të mediave të shërbimit publik, transparencën e pronësisë së medias, të drejtën e aksesit në dokumente publike dhe shpërndarjen transparente dhe të drejtë të reklamave shtetërore, vazhdojnë. Rekomandimet fokusohen në këto fusha për të siguruar një peizazh mediatik të lirë dhe pluralist.
Kontrollet dhe balancat institucionale:
Mbeten sfida, duke përfshirë përdorimin e tepruar të procedurave të përshpejtuara nga ana e partisë qeverisëse, cilësinë e ligjbërjes dhe kufizimet me të cilat përballen shoqëria civile dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut. Rekomandimet synojnë të forcojnë proceset legjislative dhe të mbështesin funksionimin e autoriteteve të pavarura.
Në raport, Komisioni Evropian sjell në vëmendje ndryshimet ligjore në rregulloren e Kuvendit që mazhoranca ka bërë për të rritur dënimet ndaj deputetëve të opozitës në Parlament. Sikurse, ndryshimet në Ligjin për komisionet hetimore janë kritikuar për kufizimin e tyre. Ndryshimet janë kritikuar nga organizatat e shoqërisë civile dhe opozita, pasi ato cenojnë të drejtën e pakicave parlamentare për të krijuar komisione hetimore.
Raporti thekson se vendimet e Kuvendit që refuzojnë ngritjen e komisioneve hetimore individuale, mbeten subjekt i kontrollit kushtetues dhe i janë referuar sistematikisht Gjykatës Kushtetuese në rast mosmarrëveshjeje.
Sundimi i ligjit është pjesë përbërëse e vetë identitetit të BE-së dhe parakusht për respektimin e vlerave të tjera. Sipas sondazhit të fundit të Eurobarometrit Special, më shumë se 7 në 10 qytetarë të BE-së pajtohen se BE-ja luan një rol të rëndësishëm në ndihmën për të mbështetur sundimin e ligjit në vendin e tyre. Afro 9 në 10 qytetarë të BE-së mendojnë se është e rëndësishme që të gjitha vendet e BE-së të respektojnë vlerat thelbësore të BE-së.
