Një flamingo rozë i fryrë ngrihet mbi turmë, ndërsa dhjetëra mijëra njerëz mbushin Bulevardin e Dëshmorët e Kombit. Që prej fundit të majit 2026, Shqipëria po përjeton një nga mobilizimet më të gjata qytetare që prej rënies së komunizmit. E lindur në Zvërnec kundër një projekti turistik luksoz të lidhur me Jared Kushner, në zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë, protesta është shtrirë në Tiranë dhe është shndërruar në një mobilizim të qëndrueshëm kundër modelit të zhvillimit dhe pushtetit të Edi Ramës.
Narta, pikënisja e një zemërimi që u bë kombëtar
Në fund të majit 2026, banorë dhe aktivistë u mblodhen në Zvërnec, pranë lagunës së Nartës. Gardhe me tela me gjemba dhe mjete të rënda kishin pushtuar një plazh të rrallë, në zemër të peizazhit të mbrojtur Vjosë-Nartë. Zona strehon dhjetëra lloje gjallesash, ndër të cilat flamingot rozë, pelikanët dhe zona shumimi për ta.
Projekti parashikon një kompleks të madh turistik luksoz në bregdet dhe në ishullin e pabanuar të Sazanit, i mbështetur veçanërisht nga Affinity Partners, kompania e investimeve e Jared Kushner.
Kjo zonë është një nga hapësirat e fundit të mëdha natyrore relativisht të paprekura të bregdetit Adriatik shqiptar. Prej vitesh, shoqatat dhe banorët paralajmërojnë për presionin e ndërtimeve dhe turizmit. Shfaqja e papritur e punimeve përgatitore, pa një konsultim të gjerë publik, çoi në pikën e shpërthimit një zemërim që ekzistonte prej kohësh. Shumë njerëz e shohin këtë si simbol të një modeli zhvillimi ku vendimet merren larg qytetarëve dhe në favor të projekteve të mëdha.
Më 30 maj qarkulloi një video: një punonjës i maskuar i sigurisë private sulmoi një protestues, nën vështrimin pasiv të policisë. Pamjet u bënë virale. Që të nesërmen, protesta u përhap në Tiranë. Demonstratat e përditshme u vendosen përpara selisë së qeverisë. Flamingot rozë prej kartoni dhe flamingot rozë të fryra u bënë simboli i protestës. Lëvizja mori emrin «revolucioni i flamingove rozë».
Lutfi Dervishi, gazetar, akademik, drejtor ekzekutiv i Transparency International Albania dhe pedagog në Universitetin e Tiranës, i shpjegoi CNEWS-it: «Kthesa erdhi shumë shpejt, kur ajo që në fillim dukej si një konflikt lokal mjedisor u shndërrua në një çështje që lidhej me mënyrën se si ushtrohet pushteti në Shqipëri. Mbrojtja e mjedisit ishte shkëndija, por karburanti ishte një pakënaqësi e akumuluar ndaj qeverisjes, mungesës së përgjegjshmërisë dhe përqendrimit të pushtetit.»
Nga Vjosë-Narta në Tiranë: protesta ndryshon përmasë
Përplasjet në Zvërnec përbënë pikën e kthesës. Punonjësit e sigurisë private u ndoqen penalisht dhe licencat e disa kompanive të sigurisë u revokuan. Zemërimi mori një tjetër drejtim: nuk bëhej më fjalë vetëm për lagunën, por për mënyrën se si merren dhe zbatohen vendimet.
Nga qershori, protestat në Tiranë u zgjeruan Të rinj, familje, diaspora dhe shoqëria civile u mblodhen së bashku. Edhe sloganet ndryshuan: «Shqipëria nuk është në shitje», thirrje për dorëheqjen e Edi Ramës, kritika ndaj korrupsionit dhe mungesës së transparencës.
Më 20 qershor, një nga protestat më të mëdha mblodhi më shumë se 150 mijë persona, sipas mediave shqiptare. Tubime paralele u zhvilluan edhe në qytete të tjera dhe jashtë vendit.
Por lëvizja mbeti e decentralizuar, pa një udhëheqje të vetme partiake. Për Lutfi Dervishin, kjo është njëkohësisht forca dhe dobësia e saj: «Ajo nuk ka një drejtim politik tradicional dhe nuk organizohet nga një parti opozitare. Njerëz që nuk do të merrnin kurrë pjesë në një tubim politik mund të marrin pjesë pa pasur ndjesinë se po mbështesin një establishment tjetër politik.»
Jared Kushner është vetëm fillimi i historisë
Emri i Jared Kushner i dha konfliktit menjëherë një jehonë ndërkombëtare. Projekti, i vlerësuar në disa miliarda dollarë, mbështetet në ndryshime të fundit ligjore që kanë modifikuar statusin e mbrojtur të disa parcelave.
Qeveria shqiptare e paraqeti atë si një investim strategjik që mund të krijojë vende pune dhe ta pozicionojë vendin në turizmin e nivelit të lartë. Edi Rama e ka mbrojtur zhvillimin, duke deklaruar se do të respektohen standardet mjedisore evropiane.
Për protestuesit, çështja ilustron një problem më të gjerë: kushtet e dhënies së projekteve, statusin e investitorit strategjik, çështjet e pronësisë mbi tokën dhe ndjesinë se një akses i privilegjuar te pushteti hap dyer që qytetari i zakonshëm nuk mund t’i hapë.
Janë hapur hetime gjyqësore për disa aspekte që lidhen me pronësinë e tokës. Autoritetet dhe zhvilluesit e mohojnë çdo paligjshmëri.
Lutfi Dervishi e përmbledh qartë: «Jared Kushner ka rëndësi, por lëvizja në thelb nuk ka të bëjë me Jared Kushner. Nëse ai do të largohej nesër nga projekti, pyetjet do të mbeteshin po ato: Si miratohen investimet strategjike? Si trajtohen zonat e mbrojtura? Kushner është shndërruar në një simbol, por ai nuk éshtë shkaku. Polemika mban një emër amerikan, por pyetjet që ngre janë thellësisht shqiptare.»
Pas flamingove rozë, gjyqi ndaj modelit Rama
Edi Rama, në pushtet që prej vitit 2013 dhe i rizgjedhur në vitin 2025 për një mandat të katërt, tashmë mishëron establishmentin për një pjesë të popullsisë, veçanërisht për të rinjtë.
«Pas trembëdhjetë vitesh, njerëzit kanë filluar t’i krahasojnë premtimet jo më me qeverinë e mëparshme, por me bilancin e vetë qeverisë», analizon Lutfi Dervishi. «Edi Rama erdhi në pushtet duke mishëruar ndryshimin. Sot ai mishëron establishmentin.
Për korrupsionin dhe marrëdhëniet mes pushtetit dhe interesave ekonomike, ai shton: «Bëhet fjalë për perceptimin se aksesi te pushteti politik mund të përcaktojë aksesin te tokat, pasuritë publike, statusin e investitorit strategjik dhe vendimet në favor të dikujt. Njerëzit po e kuptojnë gjithnjë e më shumë korrupsionin si kapje të vendimmarrjes publike nga interesa private.»
Shqipëria po përparon në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Kapitulli mjedisor dhe kërkesat për shtetin e së drejtës e bëjnë tensionin veçanërisht të dukshëm.
«Nuk mund të bëhesh evropian vetëm në tryezën e negociatave në Bruksel», vlerëson Dervishi. «Duhet të bëhesh evropian në mënyrën se si merren vendimet në Tiranë dhe në atë që ndodh në terren, në Vjosë-Nartë.»
Deri ku mund të shkojë «revolucioni i flamingove rozë»?
Pas më shumë se njëqind ditësh, lëvizja tashmë ka arritur diçka që pak njerëz e imagjinonin të mundur. Ajo ka detyruar hapjen e një debati publik dhe ka tronditur një imazh ndërkombëtar të ndërtuar nga Rama me shumë kujdes.
Por, pa një strukturë të qëndrueshme dhe pa një program të qartë politik, ajo ende nuk ka provuar se mund të shndërrohet në një alternativë që të jetë në gjendje të ndikojë në zgjedhjet e ardhshme.
A mund të sigurojë lëshime konkrete për Zvërnecin dhe Sazanin? A mund ta zgjerojë në mënyrë të qëndrueshme bazën e saj? Apo do të humbasë gradualisht fuqinë?
Përgjigjja nuk është shkruar ende.
Ajo që tashmë është e qartë është se flamingot rozë kanë pushuar së qeni vetëm zogj. Ata janë shndërruar në pasqyrën e një Shqipërie që heziton mes një modeli zhvillimi të mbështetur te projektet e mëdha dhe një shoqërie civile që tashmë kërkon të dijë, konkretisht, në favor të kujt merren vendimet.
Marrë bfa C News.fr
