Në 25 vjet në Paris nuk është parë një çrregullim i tillë publik, as një politikë kaq ekstreme dhe e pakompromis. Pranë Place de la République, nxënësit e shkollave të mesme protestuan kundër dështimeve në arsimin francez, ndërsa më vonë rrugët u mbushën me grupe që thyen qepenat e supermarketeve dhe plaçkitën dyqane. Policia përdori gaz lotsjellës, por pronarët e dëshpëruar që kërkonin ndihmë nuk morën përgjigje. Shteti i Macron arriti të dukej njëkohësisht represiv dhe i dobët. Një tregtar tha për Le Parisien: “Mbaroi. Ata morën gjithçka. Dyqani im ishte një qendër tregtare falas.”
Trazirat janë një dramatizim i një rreshtimi të ri politik francez, në të cilin teknokratët, me Emmanuel Macron si mishërimin e tyre të fundit, rrezikojnë të nxirren nga skena. Shumica e demonstruesve përfaqësonin të majtën ekstreme dhe i kërkonin shtetit të borxhli të shpenzonte më shumë. Jean-Luc Mélenchon, me rreth 17% në sondazhe për raundin e parë, mund të arrijë në balotazh kundër Marine Le Pen. Por shkatërrimet ofruan pamjen e çrregullimit për të cilin Le Pen ka paralajmëruar prej kohësh. Ajo mund të paraqitet si gruaja e fortë që do të rivendosë rendin.
Macron duket po aq i paefektshëm sa policia e tij. Ka qeverisur si një udhëheqës “Jupiterian”, i cili rrallë konsultohet. “Thembra e Akilit e Macron është se ai nuk është i mirë në përballjen me negociatat”, thotë Philippe Aghion. Rritja ekonomike ka qenë e dobët dhe reforma e moshës së pensionit nga 62 në 64 vjeç u përball me kundërshtime. Vlerësimi i miratimit të Macron ka arritur në nivelin më të ulët historik prej 15%, sipas Ipsos Bva. Qeveria ka pasur vështirësi në miratimin e buxheteve që kur ai humbi shumicën parlamentare në vitin 2024.
Deficitet e Francës po shndërrohen në një krizë që po digjet ngadalë. Deficiti vjetor buxhetor ka mbetur rreth 5%, borxhi publik arrin në 120% të PBB-së dhe kostot e huamarrjes janë në nivelet më të larta në 24 vjet. Shpenzimet qeveritare janë 57.3% e PBB-së. “Mendoj se ajo për të cilën shqetësohen tregjet financiare është fakti që nuk po ndodh asgjë”, thotë laureati i Nobelit Jean Tirole. Ai e krahason Francën me Greqinë gjatë krizës së borxhit: “Grekët në një moment e kuptuan se gjërat ishin shumë keq. Kam frikë se nuk jemi në këtë fazë.” Sipas Odoxa-s, 90% e francezëve janë pesimistë për të ardhmen ekonomike.
Sondazhet e nxjerrin Marine Le Pen favorite për presidencën, pavarësisht dënimit për përvetësim të fondeve parlamentare evropiane. Një fitore e saj do të shënonte një kthesë historike për Rassemblement National, partinë që ajo e mori nga babai Jean-Marie Le Pen, e riemërtoi dhe u përpoq ta largonte nga imazhi ekstremist. Megjithatë, akuzat për antisemitizëm dhe skandalet e figurave të partisë vazhdojnë.
Pyetja është si mund të qeverisë Le Pen. Disa parashikojnë se do të moderohet si Giorgia Meloni, por Franca ka një traditë si fuqi globale dhe presidenti i saj ka kompetenca më të gjera. Le Pen thotë se do të ndalojë ndihmën financiare franceze për Kievin brenda gjashtë muajve nga marrja e pushtetit, sepse Franca nuk mund ta përballojë. Pas mbështetjes së pushtimit rus të Krimesë në vitin 2014, një bankë çeko-ruse i dha partisë hua 11 milionë euro. Ajo dëshiron gjithashtu të ulë pagesat e Francës në buxhetin e BE-së, të kufizojë fuqitë e Komisionit Evropian dhe të shtyjë Bankën Qendrore Evropiane të financojë huamarrje në shkallë të gjerë.
Emigracioni mbetet tema qendrore historike e partisë së Le Pen. Ajo planifikon referendum për ndryshimin e kushtetutës, për t’u dhënë qytetarëve francezë “preferencë kombëtare” në strehimin social, mirëqenien dhe punët qeveritare, gjë që do të shkelte ligjin evropian. Ajo dëshiron gjithashtu të ndalojë hixhabin për gratë e rritura në vendet publike.
Pozicionet ekonomike të Le Pen duken kontradiktore: ajo propozon një “rregull të artë” për uljen e raportit të borxhit ndaj PBB-së, ndërsa reklamon ulje taksash dhe rritje shpenzimesh. Edhe nëse dëshiron të ulë shpenzimet, mund të mos kontrollojë parlamentin dhe rruga mund ta kundërshtojë si Macron. Për Tirole, ecja drejt një buxheti të balancuar do të ishte e dhimbshme, por opsioni më i mirë. Vazhdimi i deficiteve rrezikon një krizë financiare; një rrugë tjetër do të ishte skenari argjentinas, me mospagim borxhi dhe përplasje me tregjet. “Nëse do të ndiqnim rrugën argjentinase, do ta humbisnim Evropën. Do të na duhej të dilnim nga Eurozona, të ktheheshim te franga”, paralajmëron ai. Ajo që do të ndodhë vitin e ardhshëm mund ta bëjë vitin 2026 të duket i qetë.
Marrë nga Financial Times
