Likud mbetet forca më e madhe politike, por koalicioni i Benjamin Netanyahut nuk siguron shumicën e nevojshme për të qeverisur. Pjesëmarrja e lartë e qytetarëve arabë ndryshon ekuilibrat parlamentarë, ndërsa opozita përballet me mosmarrëveshje që vështirësojnë krijimin e një qeverie alternative.
Zgjedhjet në Izrael nxorën një fitues që nuk mund të qeverisë i vetëm dhe një opozitë që, pavarësisht epërsisë së saj parlamentare, e ka të vështirë të arrijë marrëveshje se kush do të marrë drejtimin e vendit dhe me cilat forca politike do të bashkëpunojë.
Benjamin Netanyahu arriti ta mbajë partinë Likud në vendin e parë, por koalicioni i tij qeverisës duket se po humbet shumicën prej 61 vendesh në parlament. Gadi Eisenkot shfaqet si pretendenti kryesor për postin e kryeministrit, megjithëse nuk ka ende një aleancë të gatshme qeverisëse.
Pjesëmarrja e lartë e qytetarëve arabë të Izraelit ndryshoi raportet e forcave në parlament, duke krijuar një situatë të re politike në një vend që përballet me një tjetër periudhë paqëndrueshmërie.
Zgjedhjet e 27 tetorit nuk dhanë një përgjigje të qartë për pyetjen kryesore që dominoi fushatën elektorale: nëse Benjamin Netanyahu do të vazhdojë të qeverisë Izraelin apo nëse do të hapet rruga për zëvendësimin e tij nga ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë izraelite, Gadi Eisenkot.
Me 84,5% të qendrave të votimit të numëruara, në orën 12:34 të mesditës, koalicioni i kryeministrit Benjamin Netanyahu mbetej në 54 mandate, ndërsa koalicioni i Gadi Eisenkot, drejtues i partisë Yashar, arrinte në 49 mandate. Ndërkohë, dy partitë arabe, Lista e Përbashkët (Joint List) dhe Ra’am, zbrisnin së bashku në 17 mandate.
Ky rezultat përfaqëson një rënie të konsiderueshme krahasuar me 68 mandatet që zotëronin partitë e koalicionit qeverisës në largim.
Megjithatë, Likud vazhdon të jetë partia më e madhe, çka i jep Netanyahut mundësinë të pretendojë një rol kryesor në negociatat për qeverinë e ardhshme.
Nga ana tjetër, partitë që kundërshtojnë qëndrimin e tij në pushtet duket se sigurojnë rreth 65 mandate, sipas parashikimeve më të fundit të publikuara gjatë numërimit.
Por kjo epërsi numerike nuk përkthehet automatikisht në mundësi për formimin e qeverisë. Dallimet politike mes partive opozitare janë aq të mëdha, sa hartimi i një programi të përbashkët qeverisës përbën një sfidë veçanërisht të vështirë.
Rezultati merr rëndësi të veçantë pasi zgjedhjet u zhvilluan pas një periudhe të gjatë lufte, përplasjesh të forta shoqërore dhe kritikash të ashpra ndaj qeverisë për mënyrën se si ka menaxhuar çështjet e sigurisë kombëtare.
Përballja politike u përqendrua kryesisht te figura e Netanyahut. Kundërshtarët kërkuan ndryshim politik, ndërsa kryeministri paraqiti përvojën e tij si garanci për stabilitetin e vendit.
Dy liderë, dy interpretime të rezultatit
Deklaratat e para publike të dy kundërshtarëve kryesorë pasqyruan betejën që tashmë ka nisur për interpretimin politik të rezultatit zgjedhor.
Duke folur përpara mbështetësve të Likud në Jerusalem, Benjamin Netanyahu theksoi se partia e tij mbetet forca më e fuqishme politike në Izrael.
Ai argumentoi gjithashtu se e djathta vazhdon të ketë një shumicë të qartë mes votuesve hebrenj dhe u bëri thirrje forcave të këtij krahu politik të krijojnë një qeveri të fortë kombëtare.
Kryeministri izraelit nuk shpalli fitore, por u përpoq ta paraqiste rezultatin si një ripërtëritje të besimit ndaj Likud.
Në qendër të deklaratës së tij ishte mundësia që partitë arabe të merrnin pjesë në një koalicion të ardhshëm qeverisës të drejtuar nga Eisenkot.
Netanyahu paralajmëroi se një zhvillim i tillë, sipas vlerësimit të tij, do të rrezikonte sigurinë e Izraelit, duke akuzuar forcat politike arabe për qëndrime antisioniste.
Nga Tel Avivi, Gadi Eisenkot deklaroi se izraelitët votuan për ndryshim dhe kundër vazhdimit të qeverisjes së Netanyahut.
Ai e cilësoi rezultatin historik dhe akuzoi qeverinë në largim se ka humbur besimin e shoqërisë.
Eisenkot u përpoq të paraqitej si politikani që mund të bashkojë forca të ndryshme, të cilat kanë si objektiv të përbashkët largimin e Netanyahut nga pushteti.
Ish-shefi i ushtrisë izraelite ka një profil të spikatur ushtarak. Humbja e djalit të tij gjatë operacioneve në Gaza përbën një tragjedi personale që ka ndikuar thellësisht në imazhin e tij publik.
Partia Yashar, e drejtuar prej tij, parashikohet të sigurojë rreth 21 mandate dhe të bëhet forca më e madhe opozitare.
Megjithatë, diferenca me Likud dhe fragmentimi i partive të tjera kufizojnë ndjeshëm mundësinë e Eisenkot për të pretenduar me siguri mandatin për formimin e qeverisë.
Pjesëmarrja historike dhe ndryshimi i votës arabe
Një nga karakteristikat më të rëndësishme të zgjedhjeve ishte pjesëmarrja jashtëzakonisht e lartë.
Sipas të dhënave të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, 77,7% e votuesve morën pjesë në votim, krahasuar me 70,6% në vitin 2022.
Kjo është përqindja më e lartë e pjesëmarrjes që nga viti 1999, duke pasqyruar intensitetin e përballjes politike dhe mobilizimin e shtresave të gjera të shoqërisë.
Rëndësi të veçantë pati pjesëmarrja e qytetarëve arabë të Izraelit, të cilët përbëjnë rreth 20% të popullsisë.
Sipas forcave politike arabe, pjesëmarrja në komunitetet e tyre tejkaloi 75%, ndërsa parashikimet e para zgjedhore u jepnin së bashku 16 mandate, një rezultat që mund të rezultojë historik.
Ky mobilizim lidhet në një masë të madhe me reagimin ndaj politikave të qeverisë Netanyahu dhe veçanërisht ndaj dy përfaqësuesve më të fuqishëm të së djathtës ekstreme izraelite, Itamar Ben-Gvir dhe Bezalel Smotrich.
Rritja e kriminalitetit në komunitetet arabe, ankesat për mungesë të mbrojtjes së mjaftueshme policore dhe qëndrimi i qeverisë ndaj popullsisë arabe krijuan një motivim të fortë për pjesëmarrje.
Për shumë votues arabë, pjesëmarrja në zgjedhje kishte një objektiv të drejtpërdrejtë politik: dobësimin e koalicionit aktual qeverisës.
Drejtuesi i Listës së Përbashkët, Yousef Jabareen, e cilësoi rezultatin një ditë historike për komunitetin arab, duke theksuar se ky komunitet tashmë përfaqëson një forcë politike që nuk mund të shpërfillet.
Në të njëjtën linjë, drejtuesi i Ra’am, Mansour Abbas, ia atribuoi rritjen elektorale politikave të Ben-Gvir dhe Smotrich.
Megjithatë, pjesëmarrja e shtuar arabe krijon një paradoks të veçantë politik.
Votat arabe mund t’ia heqin Netanyahut shumicën që i nevojitet, pa i garantuar njëkohësisht Eisenkot mundësinë për të formuar qeverinë.
Pse Eisenkot nuk mund të qeverisë lehtësisht
Vështirësia kryesore për Eisenkot qëndron te dallimet politike mes aleatëve të tij të mundshëm.
Opozita përfshin parti të së djathtës, qendrës dhe së majtës, si edhe forcat politike arabe, të cilat kanë qëndrime të ndryshme për çështje themelore që lidhen me të ardhmen e Izraelit.
Ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman e kanë përjashtuar mundësinë e formimit të një qeverie me pjesëmarrjen ose mbështetjen e partive arabe.
Qëndrimi i tyre kufizon ndjeshëm mundësitë e Eisenkot, pasi pa mandatet arabe, koalicioni kundër Netanyahut nuk siguron shumicën e nevojshme parlamentare.
Por edhe vetë Eisenkot ka vendosur kushte konkrete për pjesëmarrjen e partive në një qeveri të ardhshme.
Mes tyre përfshihen njohja e Izraelit si shtet hebre dhe njohja e Hamasit si organizatë terroriste që duhet të shpërbëhet.
Këto kushte janë jashtëzakonisht të vështira për t’u pranuar nga të gjitha forcat politike arabe.
Për më tepër, dallimet mes tyre nuk lejojnë që këto parti të trajtohen si një formacion i vetëm politik.
Mundësia e një qeverie pakice, që do të mbështetej nga tolerimi i jashtëm parlamentar, përbën teorikisht një nga alternativat.
Megjithatë, një zgjidhje e tillë do të kërkonte lëshime politike që mund të shkaktonin reagime serioze, si brenda opozitës, ashtu edhe në shoqërinë izraelite.
Përvoja e qeverisë Bennett dhe Yair Lapid, e cila u formua në vitin 2021 me pjesëmarrjen e Ra’am dhe u rrëzua në vitin 2022, përbën një precedent të rëndësishëm.
Ajo tregoi se bashkëpunimi mes partive hebreje dhe arabe është politikisht i mundur, por edhe se kundërshtitë e brendshme të një koalicioni të tillë mund ta bëjnë mbijetesën e tij qeverisëse veçanërisht të vështirë.
Roli i presidentit Herzog dhe hapat e ardhshëm
Me përfundimin e numërimit dhe certifikimin e rezultateve, qendra e zhvillimeve politike do të zhvendoset në rezidencën presidenciale në Jerusalem.
Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, do të zhvillojë konsultime me partitë që do të përfaqësohen në Knessetin e ri dhe do t’i kërkojë secilës të propozojë politikanin të cilit dëshiron t’i jepet mandati për formimin e qeverisë.
Kjo procedurë nuk parashikon që mandati t’i jepet detyrimisht drejtuesit të partisë më të madhe.
Presidenti duhet të zgjedhë kandidatin që, sipas vlerësimit të tij, ka mundësitë më të mëdha për të krijuar shumicën parlamentare.
Për rrjedhojë, vendi i parë i Likud nuk i garanton automatikisht Netanyahut mandatin e parë.
Po kështu, fakti që partitë kundërshtare të kryeministrit aktual kanë më shumë mandate nuk garanton se të gjitha do të mbështesin kandidaturën e Eisenkot.
Nëse njëri prej dy kandidatëve merr mandatin, ai do të ketë fillimisht 28 ditë për të formuar qeverinë, me mundësi zgjatjeje deri në 14 ditë të tjera.
Në rast dështimi, presidenti mund t’ia ngarkojë këtë përpjekje një deputeti tjetër.
Nëse edhe ai nuk arrin të sigurojë shumicën, parashikohet një procedurë e mëtejshme parlamentare, dështimi i së cilës mund ta çojë vendin drejt zgjedhjeve të reja.
Një mundësi e tillë nuk është e panjohur për Izraelin.
Nga viti 2019 deri në vitin 2022, vendi zhvilloi pesë procese zgjedhore, pasi forcat politike nuk arrinin të krijonin shumica të qëndrueshme qeverisëse.
Përqendrimi i fortë i përballjes politike rreth figurës së Netanyahut dhe dallimet mes partive kishin krijuar një ngërç të zgjatur politik.
Skenari i një qeverie të unitetit kombëtar dhe mundësia e zgjedhjeve të reja
Një nga alternativat që mund të shqyrtohet është formimi i një qeverie të unitetit kombëtar, me pjesëmarrjen e dy partive më të mëdha, Likud dhe Yashar.
Një koalicion i tillë mund të siguronte një bazë të fortë parlamentare dhe të kufizonte varësinë e qeverisë nga partitë më të vogla, të cilat kanë kërkesa të forta ideologjike.
Megjithatë, pengesat politike janë jashtëzakonisht të mëdha.
Eisenkot e ka përjashtuar pjesëmarrjen në një qeveri të drejtuar nga Netanyahu, ndërsa marrëdhëniet e kryeministrit aktual me disa nga ish-aleatët e tij politikë karakterizohen nga mosbesimi i thellë.
Edhe nëse Herzog përpiqet të ndërmjetësojë mes dy palëve, ai do të duhet të kapërcejë mosmarrëveshje që nuk lidhen vetëm me ndarjen e ministrive.
Ato kanë të bëjnë me vetë qëndrimin e Netanyahut në postin e kryeministrit, drejtimin e politikës së sigurisë dhe marrëdhëniet mes institucioneve shtetërore.
Për këtë arsye, mundësia e zgjedhjeve të reja mbetet reale.
Netanyahu mund të përpiqet të shfrytëzojë vendin e parë të Likud dhe pamundësinë e opozitës për të arritur një marrëveshje, duke e paraqitur veten si alternativën e vetme të disponueshme për krijimin e një qeverie të qëndrueshme.
Nga ana tjetër, Eisenkot do të përpiqet ta shndërrojë epërsinë numerike të partive opozitare në një marrëveshje të përbashkët politike, qoftë edhe me kohëzgjatje të kufizuar, me objektiv kryesor largimin e Netanyahut nga pushteti.
Rezultati i kësaj përpjekjeje do të varet nga aftësia e partive për të ndarë dallimet e tyre ideologjike nga dëshira e përbashkët për ndryshimin e qeverisë.
Opozita ka përpara një mundësi, por ende nuk disponon mekanizmin për ta shfrytëzuar atë.
Benjamin Netanyahu mund ta ketë humbur shumicën parlamentare, por nuk e ka humbur mundësinë për të qëndruar në pushtet.
Gadi Eisenkot mund të bashkojë rreth vetes forcat që kërkojnë ndryshim politik, por fillimisht duhet të dëshmojë se ato janë të afta të bashkëpunojnë.
Nata zgjedhore përfundoi pa një fitues të qartë.
Qeveria e ardhshme e Izraelit do të përcaktohet tashmë përmes konsultimeve, negociatave mes partive dhe aftësisë së tyre për të kapërcyer ndarjet politike që vetë rezultati zgjedhor nxori në pah.
Marrë nga Protothema.gr
