Uashingtoni mbetet thellësisht i ndarë lidhur me vendimin për përjashtimin nga sanksionet amerikane të naftës ruse, që u lejon vendeve të rrezikuara të blejnë dërgesa të naftës ruse, që tashmë janë të ngarkuara në cisterna që gjenden në det, ndërsa ndërprerjet e lidhura me konfrontimin SHBA-Izrael me Iranin po tronditin tregjet globale të energjisë.
Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ka argumentuar se kjo masë është e nevojshme për të stabilizuar tregjet e energjisë dhe për të kufizuar ndikimin e Kinës mbi naftën ruse të shitur me çmime të lira, ndërsa kritikët demokratë, përfshirë senatoret me ndikim Jeanne Shaheen dhe Elizabeth Warren, thonë se përjashtimet e përsëritura nga sanksionet rrezikojnë të dobësojnë presionin ndaj Moskës.
Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Michael Parker, ish-hetues dhe shef seksioni në Zyrën për Kontrollin e Pasurive të Huaja (OFAC) pranë Departamentit amerikan të Thesarit, shpjegon pse lehtësimi i sanksioneve mbetet një nga mjetet më të rëndësishme diplomatike të negocimit për Uashingtonin.
Radio Evropa e Lirë: Çfarë sinjalizon vendimi i Departamentit të Thesarit për ta zgjatur edhe për 30 ditë përjashtimin nga sanksionet për naftën ruse lidhur me prioritetet e administratës? A po fillon stabiliteti energjetik që të mbizotërojë ndaj presionit të sanksioneve mbi Moskën?
Michael Parker: Mendoj se ajo që është e rëndësishme që të kuptohet në një nivel bazik, është se çfarë mbulon në të vërtetë licenca e përgjithshme e lëshuar nga Departamenti i Thesarit. Ajo autorizon naftën që tashmë ndodhet në det dhe që ndodhet aty që nga 17 prilli. Natyrisht, kjo naftë kishte qenë tashmë subjekt i një përjashtimi të mëparshëm, ose licence të përgjithshme, nga sanksionet amerikane deri afërsisht dje ose pardje.
Ajo që bën kjo licencë e zgjatur nuk është të shtojë naftë tjetër që është ngarkuar më pas në anije cisternë dhe është dërguar në det të hapur. Ajo vazhdon të mbulojë të njëjtën naftë të bllokuar që nga 17 prilli. Unë do ta shihja këtë si një përjashtim shumë të ngushtë dhe të kufizuar, me qëllim shitjen e naftës që tashmë ishte mbuluar nga ajo licencë e mëparshme e përgjithshme. Nuk ka ndonjë zgjerim real përtej kësaj, përveç periudhës kohore gjatë së cilës ajo mund të shitet.
Radio Evropa e Lirë: Kritikët argumentojnë se, sapo përjashtimet nga sanksionet bëhen të parashikueshme, qeveritë dhe tregjet fillojnë të planifikojnë duke u bazuar në to. A mendoni se Moska tani mund të supozojë se Perëndimi do të vazhdojë të lehtësojë presionin sa herë që çmimet e energjisë rriten ndjeshëm?
Michael Parker: Kjo është sigurisht diçka që duhet pasur parasysh në planin afatgjatë, por dy gjëra janë vërtet të rëndësishme këtu. E para është periudha kohore që përfshihet, në këtë rast, po flasim për disa javë, dhe jo për një ndryshim të madh në politikën amerikane.
E dyta është se me çfarë lidhet saktësisht lehtësimi i presionit. Sërish, kjo është një licencë e përgjithshme aq e kufizuar dhe e ngushtë, saqë zbatohet vetëm për naftën që ndodhet në det që nga 17 prilli. Nuk besoj se aktorët institucionalë, e lëre më qeveritë, do ta shihnin këtë si një ndryshim të gjerë në politikën amerikane apo në mënyrën se si SHBA-ja i qaset sanksioneve që lidhen me Rusinë.
Për shembull, nuk ka pasur ndonjë heqje të madhe nga lista e sanksioneve. Asnjë kompani e madhe nuk është larguar nga lista amerikane e sanksioneve në lidhje me lëshimin e kësaj licence të përgjithshme. Po ashtu, nuk ka pasur përjashtime më të gjera për naftën ruse në përgjithësi. Kjo vlen vetëm në këtë kontekst shumë të ngushtë, për naftën që tashmë ndodhet në det.
Radio Evropa e Lirë: Çmimet e naftës mbeten mbi 110 dollarë për fuçi pavarësisht këtyre masave. Nëse përjashtimet nuk po i qetësojnë ndjeshëm tregjet, a po e arrijnë ato qëllimin e synuar?
Michael Parker: Është gjithmonë e rëndësishme, kur bëhet fjalë për sanksionet ekonomike amerikane – sepse ato janë mjete të politikës së jashtme dhe sigurisë kombëtare të SHBA-së – të shihet qëllimi i përgjithshëm që qëndron pas arsyes pse ato janë vendosur ose lehtësuar në raste të caktuara.
Meqenëse kjo zgjatje e licencës së përgjithshme ishte aq e kufizuar, ajo mund të ketë shërbyer për një qëllim më të kufizuar: ofrimin e lehtësimit për vende të caktuara. Sipas vlerësimit tim, në treg nuk ka aq shumë naftë të bllokuar sa që kjo të sjellë një ndryshim domethënës në çmimin global të naftës.
Pra, qëllimi mund të mos ketë qenë ulja e çmimit global të naftës. Përkundrazi, mund të ketë qenë ofrimi i lehtësimit specifik për disa aleatë ose palë të caktuara.
Radio Evropa e Lirë: India duket se është një nga përfitueset më të mëdha, duke vazhduar të importojë sasi të konsiderueshme të naftës bruto ruse. A rrezikon Uashingtoni të krijojë përplasje me aleatët evropianë dhe Ukrainën duke i toleruar në mënyrë efektivisht këto blerje?
Michael Parker: Politika amerikane e sanksioneve ka qenë kryesisht e ndjeshme ndaj nevojave energjetike të Bashkimit Evropian. Në fillim të regjimit të sanksioneve pas vitit 2022, sektori i energjisë u përjashtua në masë të madhe nga vendosja dhe zbatimi i sanksioneve amerikane.
Kjo funksionon në të dy drejtimet, në kuptimin që lehtësimi i sanksioneve për të ndihmuar aleatë të caktuar – varësisht nga qëllimet e politikës së jashtme dhe klima gjeopolitike – është diçka që BE-ja sigurisht do ta kuptonte. SHBA-ja nuk dëshiron t’i dëmtojë aleatët përmes sanksioneve si pjesë e politikës ose regjimit të përgjithshëm të sanksioneve.
Radio Evropa e Lirë: Në të njëjtën kohë, Thesari po shtyn përpara idenë për zbatim më të ashpër të sanksioneve ndaj Iranit. Si e interpretojnë aleatët dhe kundërshtarët kontrastin mes lehtësimit të kufizimeve për naftën ruse dhe kërkesës për pajtim për një zbatim më të rreptë ndaj Teheranit?
Michael Parker: Irani paraqet një rast tjetër. Shtetet e Bashkuara, me përjashtimin e marrëveshjes bërthamore mes Teheranit dhe fuqive botërore të arritur më 2015, kanë ndjekur një qasje shumë të qëndrueshme të forcimit dhe intensifikimit të sanksioneve.
Rusia, para vitit 2022, ishte shumë më e integruar në sistemin global ekonomik dhe financiar. Prandaj, nuk e shoh domosdoshmërish veprimin e fundit të SHBA-së si diçka që krijon fërkime ose që jep dy mesazhe të ndryshme.
Politika ndaj Iranit ka qenë relativisht e qëndrueshme, po ashtu edhe politika e sanksioneve ndaj Rusisë ka qenë mjaft e qëndrueshme në ofrimin e përjashtimeve, licencave dhe autorizimeve të përgjithshme, sipas nevojës, për t’u përshtatur me ndryshimet gjeopolitike. Nuk i shoh domosdoshmërish këto dy qasje si kontradiktore.
Radio Evropa e Lirë: Mediat iraniane e kanë paraqitur këtë përjashtim të përkohshëm si pjesë të negociatave më të gjera. Sipas përvojës suaj, sa levë krijojnë realisht përjashtimet nga sanksionet në diplomaci?
Michael Parker: Në kontekstin e marrëveshjes bërthamore, lehtësimi i sanksioneve ishin karotë që shoqëroi këtë marrëveshje në përgjithësi.
Do të varet nga prioriteti më i gjerë i politikës dhe nga ajo që po synohet të arrihet përmes vendosjes ose lehtësimit të sanksioneve. Por, mendoj se fjala që keni përdorur – levë – është vërtetë pika kyç.
Sanksionet krijojnë levë që mund të forcohet ose të zbutet, varësisht nga toni dhe rrjedha e negociatave. Në fund të fundit, sanksionet amerikane synojnë të ndryshojnë sjelljen. Në çdo veprim të madh sanksionesh ndaj individëve apo kompanive, OFAC-u në njoftimet e veta publike thekson se qëllimi i sanksioneve është ndryshimi i sjelljes. Ato nuk janë të destinuara të jenë statike, ato janë dinamike.
Kur sanksionet ashpërsohen ose lehtësohen, pyetja është: cili është qëllimi? Unë e shoh këtë si përdorim të duhur të sanksioneve – krijimin e levës ndikuese dhe krijimin e një pozicioni se ku, varësisht nga ajo që Irani sheh si nevojë të tij, lehtësimi i sanksioneve mund të bëhet një mjet i rëndësishëm negociues.
Radio Evropa e Lirë: A mund të ndodhë që ofrimi i lehtësimit të sanksioneve gjatë negociatave të sinjalizojë pa dashje dobësi, veçanërisht ndaj vendeve si Irani dhe Rusia që kanë përvojë të madhe në operim nën presionin e sanksioneve?
Michael Parker: Kjo është gjithmonë një çështje që diplomatët dhe politikanët e kanë shumë parasysh. Si ta bëjmë “karotën” tërheqëse pa sinjalizuar dobësi? Si ta bëjmë atë domethënëse në kontekstin e vendeve që kanë operuar për vite të tëra me sanksione dhe janë aktorë të sofistikuar kur bëhet fjalë për presionin e sanksioneve dhe shmangien e tyre?
Në këtë rast, mendoj se aftësia për të ulur intensitetin e sanksioneve nuk nënkupton dobësi. Nëse përdoret në mënyrë efektive, ajo mund të përforcojë objektivat e politikës amerikane.
Kjo në fakt është edhe qëllimi i sanksioneve kur përdoren si duhet. Ato nuk janë një formë ndëshkimi. Janë të dizajnuara në mënyrë të atillë që, në negociata si këto, lehtësimi i sanksioneve të mund të ofrohet në këmbim të një marrëveshjeje më të gjerë.
Radio Evropa e Lirë: Disa analistë argumentojnë se, sapo SHBA-ja i ka justifikuar këto përjashtime nga sanksionet mbi baza humanitare ose stabiliteti, ajo në fakt ka krijuar një precedent për zgjatje të mëtejshme në të ardhmen. A është tani Uashingtoni i “bllokuar” në një cikël që mund të bëhet i vështirë për t’u kthyer mbrapsht?
Michael Parker: Kjo sigurisht është një gjë që duhet marrë parasysh, por unë nuk e shoh domosdoshmërish këtë si diçka që e “bllokon” qeverinë amerikane në një precedent të tillë.
Fakti që zgjatja vlen vetëm deri në mes të qershorit dhe aplikohet vetëm për naftën që tashmë ndodhet në det tregon se kjo është vërtet një zgjidhje e përkohshme politike, dhe jo një situatë që e “bllokon” Uashingtonin në një cikël nga i cili nuk mund të dalë.
Mënyra për ta kthyer mbrapsht këtë është thjesht të lejohet që licenca e përgjithshme të skadojë. OFAC-u ka lejuar shumë licenca gjatë viteve të skadojnë për arsye politike dhe për një sërë arsyesh të tjera. Unë nuk e shoh këtë zgjatje si diçka që i bllokon vendimmarrësit në Uashington në një precedent të përhershëm.
Radio Evropa e Lirë: Duke u larguar nga kriza e menjëhershme, çfarë na tregojnë këto zhvillime për të ardhmen e sanksioneve si mjet gjeopolitik? A po hyjmë në një epokë ku shqetësimet për sigurinë energjetike e kufizojnë në mënyrë të madhe aftësinë e SHBA-së për të ushtruar presion ekonomik?
Michael Parker: Mendoj se kjo tashmë ka ndodhur. Në kontekstin rus, sektori i energjisë u përjashtua gjerësisht nga shumë prej sanksioneve fillestare, dhe jam i sigurt se kjo lidhej drejtpërdrejt me varësinë e aleatëve evropianë nga energjia ruse si dhe me shqetësimet për ndërprerjet në tregjet globale.
Deri në masën që siguria energjetike është tani një element i përhershëm i politikës së sanksioneve ekonomike, mendoj se ky realitet tashmë është reflektuar në përgjigjen fillestare të Qeverisë amerikane ndaj Rusisë.
Marrë nga Radioi Evropa e Lirë
