Nga Artan Rama
Në 21 mars, Këshilli Bashkiak i Kamzës miratoi planin e ri të menaxhimit të mbetjeve. Gjatë mbledhjes nuk pati asnjë diskutim. I vetmi që pyeti për planin ishte anëtari Alfred Halili (PD), por nuk mori përgjigje. Gazetarët nuk u lejuan që të merrnin pjesë. Dy javë më vonë, nëpërmjet një emaili, bashkia u justifikua duke fajësuar hapësirën e vogël të sallës për moslejimin e të vetmit gazetar që kishte paraqitur kërkesën për pjesëmarrje, që isha unë. Kjo është gënjeshtër, sepse gjysma e sallës ishte bosh. Bashkia i vazhdoi marifetet, kur në faqen e saj online nxorri një njoftim të rremë mbi mbajtjen e një dëgjese për të diskutuar planin e mbetjeve me publikun. Por verifikimi i metadata-ve tregoi se dokumenti (.docx) ishte krijuar një javë pas mbledhjes. Përse ftohej publiku në një takim i cili kishte përfunduar?! Cila ishte dobia e një manipulimi të tillë? Si mund t’i ftosh njerëzit në një ngjarje të shkuar?! Me gjasë, për të përcjellë mendimin se dëgjesat ishin zhvilluar. Por mbajtja e dëgjesave është një proces që synon tërheqjen e opinioneve dhe mendimeve të publikut shumë ditë përpara miratimit të planit e jo kur plani është miratuar. Legjislacioni mjedisor e ka të përcaktuar me hollësi këtë proces. Përfundimisht, rreth tre milionë euro shpenzime për menaxhimin e mbetjeve urbane të Kamzës, vetëm për 2025, u miratuan nga një grusht nëpunësish bashkiakë, të mbështetur nga vota e disa pak këshilltarëve “të heshtur”.
Përgjatë javëve të fundit, komunikimi me bashkinë për mbetjet, ka qënë tejet i vështirë, për shkak të refuzimeve të njëpasnjëshme që i bëri kërkesave të mia për informacion. I jam drejtuar Komisionerit për të Drejtën për Informim, duke qëndruar në pritje për marrjen e informacioneve. Por edhe tani që shkrimi u publikua, shumë prej pyetjeve kanë mbetur pa përgjigje.
Në përpjekje për burime alternative, i drejtova një e-mail projektit “Bashki të Forta” që mbështet përpjekjet e bashkive për menaxhimin e mbetjeve bashkiake sipas praktikave pozitive ndërkombëtare. Programi financohet nga dy agjenci zhvillimi: zviceriane (SDC) dhe suedeze (SIDA) dhe ka në përbërje strategë politikash dhe ekspertë të fushës (siç vetë ata prezantohen). Një përfaqësues nga projekti ishte pjesëmarrës në mbledhjen e miratimit të planit të mbetjeve, në Kamëz. Shpresoja për më shumë transparencë tek ata, për shkak të një paanësie të natyrshme që mund të kishin ndaj debatit të zhvilluar dhe përplasjen e palëve, por edhe pse kaloi një javë, nuk pata përgjigje. Këmbëngula, duke ia përsëritur kërkesën drejtorit të projektit, përmes dërgimit të emailit drejtpërdrejt në adresën e tij, i cili, ia delegoi ekipit: ekspertë të cilët kishin bashkëpunuar me nëpunësit e bashkisë në përgatitjen e planit. Nuk vonoi dhe të nesërmen një prej tyre më shkruajti. “Së shpejti do të kemi mundësi të punojmë së bashku”, ishte përgjigjja. “Në momentin e duhur, do të jetë kënaqësi që të takohemi personalisht dhe të diskutojmë për mbetjet”. Pyetjet e mia eksperti i konsideroi detaje dhe me mirësjellje burokratike sugjeroi të kontaktoja ekspertin e bashkisë, përmes një emaili zyrtar, adresë të cilën e ofroi me bujari.
Do t’i kthehem “mbivendosjes” së kontratave me njëra-tjetrën, pasi është tepër e dobishme për të kuptuar sesi i ndikon kontrata koncensionare e Sharrës faktorët e menaxhimit efektiv të ekonomisë së mbetjeve, por po vijoj me shpjegimin kronologjik të ngjarjeve, deri në çastin kur bashkia vendosi që t’i merrte vetë përgjegjësitë e menaxhimit. Kështu, pamundësia për ngritjen dhe operimin e stacionit të transferimit dhe të seleksionimit të mëtejshëm të mbetjeve, përpara se ato t’i drejtoheshin trajtimit përfundimtar, tregon se mbetjet do të shkonin që të gjitha, drejtpërdrejt, në Sharrë. “Marrëveshja me Kamzën ishte që të ndanim mbetjet dhe t’i shisnim e pastaj, me një pjesë të parave të paguanim depozitimet në Sharrë”, – më tregon administratori i “Eco Cleaning”, Taulant Godroli. Taulanti vazhdoi për më shumë se tre vjet, duke negociuar, krahas bashkisë, me të tjera institucione shtetërore, por pa sukses. “Projekti nuk ishte më rentabël. Prita sa prita dhe u tërhoqa”, – përfundon ai. Me largimin e tij, menaxhimin e mbetjeve e vazhdoi bashkia, nëpërmjet ndërmarrjes së saj të pastrimit. Ishte ky momenti kur fillova të eksploroj nga afër territorin e Kamzës për gjendjen e mbetjeve urbane.
Por “zhvillimi” sjell edhe rritjen e shpenzimeve të menaxhimit të mbetjeve. Deri në 2030, autoritetet parashikojnë shtimin e sasisë ditore të mbetjeve urbane me 101tonë, çka rrit peshën vjetore me 11,000 tonë më shumë, duke filluar nga viti 2025. Referuar depozitimit të fundit vjetor në landfillin e Sharrës (2024), kjo rritje shton sasinë e mëparshme të mbetjeve me 30%, sikurse edhe kostot e shërbimit, nga grumbullimi deri në depozitimin final në Sharrë.
Sipas planit të ri të menaxhimit, të sapomiratuar në mbledhjen e Këshillit Bashkiak, kostoja e përgjithshme vjetore e menaxhimit të mbetjeve është llogaritur, rreth 2.7 ml €. Këtu mungojnë dy vlera të rëndësishme: kostot e depozitimit të mbetjeve urbane në landfillin e Sharrës dhe kostot për ngritjen e stacionit të trasferimit të mbetjeve, çka shton pasigurinë dhe rrit dyshimet për një dështim të ri të autoriteteve vendore. Nëse përfshijmë depozitimin e mbetjeve, që do të thotë prodhimin e sasisë totale të mbetjeve me tarifën për ton, shtohen edhe 1.1 ml €. Dhe nuk mbaron me kaq, sepse duhen llogaritur edhe kostot për ngritjen dhe operimin e stacionit të transferimit, të cilat shkojnë, referuar dokumenteve të ofruara nga vetë bashkia, rreth 1.5 ml € të tjera. Rrjedhimisht, kostoja përfundimtare mund të llogaritet, jo më pak se 5 ml €, afërsisht sa dyfishi i të ardhurave që sigurohen nga grumbullimi vjetor i tarifave të pastrimit.
Ku do ta gjejë bashkia gjysmën tjetër të shumës?
Në dokumentet e planit të ri të mbetjeve të Kamzës, ndarja, seleksionimi dhe riciklimi, por edhe kompostimi mbeten arritje të së ardhmes; shpesh, një formë që shërben për të pranuar, teorikisht, përgjegjësitë, por duke i shmangur detyrimet në praktikë. Kësisoj, duke ua shkarkuar kohës, burokratët ua kalojnë përgjegjësitë të tjerëve. Në tri dekada kemi operuar nën këtë premtim të rremë, dhe pa dhënë llogari. Përse të mos ishte hartimi dhe miratimi i një plani mbetjesh një moment krenarie e gëzimi për të zgjedhurit lokalë? Duket se kriza në brigjet e Tërkuzës ka kapluar edhe mendjet e nëpunësve bashkiakë.
Në kushtet e përplasjes, kur “ekskluziviteti” i kontratës së Sharrës, pengon ngritjen e stacionit të transferimit nga bashkitë e qarkut, vendosa t’i drejtohem akademike Aurela Anastasi, me kontribute në lëmin e së Drejtës Kushtetuese, për të parë mundësitë ligjore që mund të kundërshtojnë një situatë monopoliste. Anastasi vlerësoi se çështja kishte interes të madh publik që lidhej me të drejtën për një mjedis të shëndetshëm dhe që ishte një e drejtë kushtetuese. “Së pari, kërkohet një bashkërendim nga të dyja pushtetet. Por në mungesë të veprimit të organeve kompetente çështja mund të shtrohet përpara Gjykatës Kushtetuese nga organizata që ushtrojnë veprimtarinë në fushën e mjedisit. Qytetarët kanë të drejtë të jetojë në një mjedis të pastër dhe jo vetëm Kamza, por çdo bashki është e detyruar t’ua sigurojë” – këshilloi ajo.
Kur Kryeministri Rama mori pushtetin në 2013, përpjekja për të zgjidhur krizën e mbetjeve ishte nga punët e para të qeverisë që ai krijoi. Por ajo çka nisi me entuziazëm përfundoi me denoncime e me procese gjyqësore; me komisione hetimore e dënime penale për nëpunës të lartë e ministra të korruptuar. Menaxhimi i mbetjeve u shndërrua në aferën e mbetjeve. Me qindra e qindra raportime të dedikuara për mbetjet u bënë pjesë e një debati publik kronik. Sot, pas më shumë se një dekadë në pushtet, i të njëjtit kryeministër, emergjenca e mbetjeve vijon të kërcënojë mirëqënien ekonomike, hapësirën dhe shëndetin publik, ndërkohë që entuziazmi elektoral mungon.
Po zgjidhja është ende aty. Edhe njerëzit.
Marrë nga Nyje.al