Nga Ada Dimo
Sot na është shitur ideja se zhvillimi ekonomik kërkon domosdoshmërisht investime të natyrës së atyre që parashikohen në zonën e Zvërnecit. Nuk do të ndalem këtu te aspektet juridike, procedurat administrative apo mungesa e transparencës, por vetëm te këndvështrimi i ekonomisë së zhvillimit.
Shpesh në diskursin publik zhvillimi ekonomik barazohet me rritjen e Prodhimit të Brendshëm Bruto (GDP).
Megjithatë, rritja e GDP-së nuk nënkupton domosdoshmërisht zhvillim ekonomik të qëndrueshëm. Veçanërisht në vendet në zhvillim, rritja ekonomike mund të mbështetet kryesisht në zgjerimin e aktivitetit ekonomik dhe në shfrytëzimin më intensiv të burimeve natyrore, pa garantuar domosdoshmërisht përmirësim afatgjatë të mirëqenies, produktivitetit apo cilësisë së jetës.
Për këtë arsye, debati bashkëkohor ekonomik është zhvendosur nga pyetja “sa rritet ekonomia?” tek pyetja “sa e qëndrueshme është kjo rritje?”. Sot rëndësi kanë struktura e prodhimit, konkurrueshmëria, kapaciteti inovativ, eksportet, cilësia e investimeve të huaja dhe aftësia e një vendi për të krijuar vlerë të shtuar pa konsumuar kapitalin e vet natyror.
Në ekonominë shqiptare, investimet e huaja direkte (FDI) paraqiten shpesh si motori kryesor i zhvillimit. Është e vërtetë se ato mund të sjellin vende pune, të ardhura fiskale dhe transferim njohurish. Megjithatë, një strategji zhvillimi e bazuar ekskluzivisht në tërheqjen e kapitalit të huaj mbart edhe rreziqe. Një shtet që synon zhvillim afatgjatë duhet të jetë i aftë jo vetëm të presë investitorë, por edhe të përvetësojë teknologjinë, njohuritë dhe kapacitetet prodhuese që këto investime sjellin, në mënyrë që gradualisht të bëhet vetë prodhues dhe konkurrues në tregun ndërkombëtar. Përndryshe, ekziston rreziku që ekonomia të mbetet e varur nga kapitali i jashtëm dhe nga shfrytëzimi intensiv i burimeve të veta natyrore.
Kjo na çon te koncepti klasik i zhvillimit të qëndrueshëm, i formuluar nga Komisioni Botëror për Mjedisin dhe Zhvillimin në raportin Our Common Future (1987), sipas të cilit: “Zhvillimi i qëndrueshëm është zhvillimi që plotëson nevojat e së tashmes pa kompromentuar aftësinë e brezave të ardhshëm për të plotësuar nevojat e tyre.”
Ky përkufizim ngre një pyetje thelbësore për rastin e Zvërnecit: çfarë po u lëmë brezave të ardhshëm? A po krijojmë pasuri afatgjatë, apo po konsumojmë një pasuri natyrore që nuk mund të rikrijohet?
Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, është e nevojshme të ndalemi shkurtimisht te dy qasjet kryesore të ekonomisë së qëndrueshme: “weak sustainability” dhe “strong sustainability”. Sipas teorisë së “weak sustainability”, format e ndryshme të kapitalit – natyror, fizik, njerëzor dhe financiar – janë, të paktën pjesërisht, të zëvendësueshme me njëra-tjetrën. Në këtë logjikë, humbja e një pjese të kapitalit natyror mund të konsiderohet e pranueshme nëse kompensohet nga investime, infrastrukturë, teknologji apo përfitime të tjera ekonomike që rrisin mirëqenien e përgjithshme.
Por teoria e “strong sustainability” e kundërshton këtë supozim. Sipas saj, ekzistojnë forma të kapitalit natyror që janë të pazëvendësueshme dhe që kryejnë funksione jetike për mirëqenien njerëzore. Lagunat, ekosistemet bregdetare, biodiversiteti, rregullimi klimatik dhe funksionet ekologjike nuk mund të zëvendësohen me para, ndërtesa apo investime të tjera. Humbja e tyre përbën një humbje reale të pasurisë kombëtare.
Në rastin e Zvërnecit, pyetja nuk është thjesht sa vende pune mund të krijohen apo sa mund të rritet GDP-ja. Pyetja është nëse një ekosistem me vlera të veçanta natyrore, ekologjike dhe turistike përbën një formë të kapitalit kritik natyror. Nëse përgjigjja është po, atëherë dëmtimi i tij nuk mund të justifikohet thjesht me argumente ekonomike afatshkurtra.
Debati mbi Zvërnecin është, ndër të tjera, një debat mbi modelin e zhvillimit që Shqipëria dëshiron të ndjekë. Një model që mat suksesin kryesisht përmes rritjes ekonomike afatshkurtër, apo një model që synon të ruajë pasuritë natyrore si bazë të mirëqenies dhe prosperitetit afatgjatë?
Prandaj, pjesëmarrja e fëmijëve dhe të rinjve në këto protesta merr një kuptim edhe më të veçantë. Në fund të fundit, janë pikërisht ata që do të jetojnë me pasojat e vendimeve që merren sot. Kur diskutojmë për zhvillimin e qëndrueshëm, nuk bëhet fjalë vetëm për interesat e brezit aktual, por edhe për të drejtën e brezave të ardhshëm për të trashëguar një mjedis të shëndetshëm dhe burime natyrore të ruajtura.
Marrë nga Citizens.al
