Mali i Zi është i pari që teston masat e reja mbrojtëse të BE-së, me shtetet anëtare që pritet të arrijnë një qëndrim që javën e ardhshme. EuroNews shkruan se ndryshe nga kapitujt e tjerë negociues, Podgorica po zbulon se masat mbrojtëse, përfshirë mundësinë e pezullimit të të drejtave të votës, janë të panegociueshme.
BE-ja po diskuton masa mbrojtëse më të forta për shtetet e reja anëtare, duke përfshirë mundësinë e pezullimit të të drejtave të votës, me Malin e Zi të parin në radhë. Por vendet kandidate përballen me një marrëveshje të tipit “merre ose lëre”. Muajin e kaluar, Komisioni Evropian propozoi një periudhë prove 15-vjeçare për të sapoardhurit, e hartuar për të lejuar veprime të shpejta kundër atyre që shkelin vlerat e BE-së dhe parimin e bashkëpunimit të sinqertë.
Propozimi rrjedh nga kërkesat e pesë prej anëtarëve themelues të BE-së për të nxjerrë mësime nga përvoja e Viktor Orbán të Hungarisë, i cili për vite me radhë e shantazhoi bllokun për lëshime duke ushtruar veton e tij mbi vendime të mëdha.
“Kur e përmenda këtë për herë të parë, thashë: asnjë kuaj të rinj trojanë në Bashkimin Evropian. Kjo ishte ende para zgjedhjeve në Hungari. Sot nuk mund të them më Viktor Orbán”, u tha komisionerja e Zgjerimit Marta Kos gazetarëve duke prezantuar masën.
Ekziston vetëm një problem: vendet kandidate nuk kanë të drejtë fjale në këto mbrojtje institucionale. Ato duhet t’i pranojnë ato ashtu siç janë ose të heqin dorë krejtësisht nga perspektiva e anëtarësimit në BE. Për Malin e Zi, kandidatin më të përparuar, largimi vështirë se është një mundësi pas më shumë se një dekade investimi të kapaciteteve të mëdha administrative, për të mos përmendur kapitalin politik të forcave pro-BE, për t’u bashkuar me bllokun.
Megjithatë, ndryshimi i kushteve të anëtarësimit në kilometrin e fundit lë një shije të hidhur për zyrtarët malazezë, të cilët janë të kujdesshëm të mos i kritikojnë masat hapur nga frika e prishjes së procesit.
“Gjithmonë kështu ka qenë. Masat mbrojtëse kanë qenë gjithmonë paksa të njëanshme“, tha një zyrtar i lartë i BE-së për Euronews në kushte anonimiteti.
Masat mbrojtëse në vetvete nuk janë të reja: ato u paraqitën në traktatet e pranimit të Kroacisë, Bullgarisë dhe Rumanisë. Por ato mbulonin shkeljet e mundshme të rregullave ekonomike, të tregut të brendshëm dhe të drejtësisë. Tani, duke u mbështetur në përvojën e Orbán-it, Brukseli po diskuton të shkojë deri në pezullimin e të drejtës së votës së një vendi. Edhe këtu ka një ndryshim të madh nga pjesa tjetër e procesit të pranimit, procedural aq sa edhe politik.
Normalisht, një kapitull hapet pasi kandidati përmbush kushtet fillestare të BE-së. Kandidati më pas zbaton reformat e kërkuara dhe përmbush çdo objektiv të ndërmjetëm dhe, pasi të përmbushen të gjitha kërkesat, BE-ja pranon ta mbyllë përkohësisht kapitullin. Këtë herë, Malit të Zi nuk i kërkohet të paraqesë një pozicion negociues, as të përmbushë ndonjë objektiv përtej pranimit të asaj që është në tryezë, duke i bërë masat mbrojtëse praktikisht të panegociueshme.
Komisioni aktualisht po përgatit qëndrimet e përbashkëta të BE-së sipas Kapitujve 34 dhe 35, duke përfshirë dispozitat e projekt-traktatit mbi mbrojtjet institucionale. Muajin e kaluar, ajo u dërgoi shteteve anëtare për reagime një draft të parë të masave mbrojtëse që do të përfshihen në traktatin e pranimit të Malit të Zi. Presidenca irlandeze e Këshillit të BE-së tani po mbledh pikëpamjet e qeverive dhe synon të dërgojë një qëndrim të konsoliduar në nivel ambasadorësh javën e ardhshme.
Pasi vendet e BE-së të finalizojnë qëndrimin e tyre, i cili është më i përgjithshëm mbi masat mbrojtëse për vendet kandidate, Komisioni pritet ta pasqyrojë atë në traktatin e Malit të Zi. Me fjalë të tjera, shansi më i mirë i Podgoricës për të ndikuar në rezultat është të lobojë te shtetet anëtare: sapo të përcaktohet qëndrimi i BE-së, vështirë se do të ketë ndonjë mënyrë për ta ndryshuar atë.
Tre çështje dominojnë debatin: masat që mund të shkaktojë masa mbrojtëse, të tilla si pezullimi i të drejtave të votës për veprat më të rënda penale; kohëzgjatja e saj, të cilën vendet kandidate e konsiderojnë shumë të gjatë, në 15 vjet; dhe qeverisja, pasi metoda e propozuar e vendimmarrjes do t’i jepte Komisionit ndikim të konsiderueshëm.
Disa kryeqytete të BE-së janë dakord me argumentet e kandidatëve dhe duan të bëjnë dallimin midis kërkesës politike për masa mbrojtëse më të rrepta dhe një teksti ligjor që mund të zbatohet. Italia, një anëtare e të ashtuquajturve Miqtë e Ballkanit Perëndimor, ka kërkuar respektimin e barazisë së shteteve anëtare dhe për masa mbrojtëse që janë proporcionale dhe të përshtatura për secilin kandidat. Holanda, nga ana tjetër, nuk ka mbështetur asnjë dallim midis aspirantëve për anëtarësim në BE. Por cilado pikëpamje botërore që do të mbizotërojë përfundimisht është plotësisht jashtë duarve të Malit të Zi.
M<arrë nga Euronews.com