Kroacia ka vendosur një tjetër pengesë në rrugën e Malit të Zi drejt Bashkimit Europian, duke bllokuar mbylljen e kapitullit të energjisë dhe duke rikthyer në qendër të përplasjes diplomatike mosmarrëveshjen shumëvjeçare për kufirin detar në Adriatik.
Zagrebi ka penguar në Komitetin e Përfaqësuesve të Përhershëm të vendeve anëtare të BE-së (COREPER) mbylljen e Kapitullit 15, që lidhet me energjinë, ndërsa ka refuzuar sërish miratimin e mbylljes së Kapitullit 14 për politikën e transportit.
Kroacia mban gjithashtu të bllokuar që prej dhjetorit 2024 Kapitullin 31, që përfshin politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes.
Në këtë mënyrë, tre kapituj negociues janë përballur me kundërshtimin kroat, duke nxjerrë në pah ndikimin që mosmarrëveshjet mes dy vendeve mund të kenë mbi procesin e zgjerimit europian.
Burime të cituara nga mediat malazeze japin shpjegime të ndryshme për bllokimin e kapitullit të energjisë. Sipas njërit prej tyre, kundërshtimi kroat lidhet me kërkimet për naftë dhe gaz në zonat detare ku kufiri mes dy shteteve nuk është përcaktuar përfundimisht. Një burim tjetër përmend një kabllo energjetike si shkak të mosmarrëveshjes. Megjithatë, asnjëri prej këtyre shpjegimeve nuk është konfirmuar zyrtarisht.
Në themel të përplasjes qëndron gadishulli i Prevlakës, në hyrje të Gjirit të Kotorrit, një territor me rëndësi strategjike, statusi kufitar i të cilit ka qenë objekt mosmarrëveshjesh që prej shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Në vitin 2002, dy vendet vendosën një regjim të përkohshëm kufitar, por çështja e delimitimit përfundimtar detar mbeti e pazgjidhur.
Mosmarrëveshja është shfaqur edhe në sektorin energjetik. Kroacia ka kundërshtuar më herët zonat e përcaktuara nga Mali i Zi për kërkimin e hidrokarbureve, ndërsa Podgorica ka reaguar ndaj procedurave kroate për kërkime në hapësirat detare pranë Prevlakës.
Zagrebi vendos kushte, Podgorica kundërshton
Kryeministri kroat Andrej Plenković ka bërë të qartë se Zagrebi nuk synon të heqë dorë nga kërkesat e tij ndaj Malit të Zi.
Edhe ministri i Jashtëm kroat, Gordan Grlić Radman, ka theksuar se anëtarësimi në Bashkimin Europian kërkon përmbushjen e detyrimeve që lidhen jo vetëm me legjislacionin europian, por edhe me çështjet historike dhe të vlerave.
Në tetor, Kroacia u ka paraqitur vendeve anëtare të BE-së një dokument me tetë kërkesa ndaj Malit të Zi.
Mes tyre përfshihen dëmshpërblimi i shtetasve kroatë të mbajtur në kampin e Morinjit gjatë luftërave të viteve ’90, ndjekja penale e personave përgjegjës për krime lufte, sqarimi i fatit të 14 shtetasve kroatë të zhdukur dhe zgjidhja e çështjeve të pronësisë së familjeve kroate në Mal të Zi.
Dy kërkesa të tjera lidhen drejtpërdrejt me kthimin e anijes shkollore ushtarake “Jadran”, pronësia e së cilës kontestohet nga dy vendet, dhe përcaktimin e kufirit në zonën e Prevlakës.
Nga ana tjetër, autoritetet malazeze argumentojnë se mosmarrëveshjet dypalëshe nuk duhet të përdoren për të kushtëzuar përfundimin e negociatave të anëtarësimit në BE.
Ministri malazez i Drejtësisë, Bojan Božović, ka deklaruar se vendi i tij nuk mund të pranojë përcaktimin e njëanshëm të kufirit, por është i gatshëm të negociojë një marrëveshje për delimitimin tokësor dhe detar.
Në rast se bisedimet nuk sjellin rezultat, Podgorica propozon që mosmarrëveshja t’i nënshtrohet një instance ndërkombëtare të pranueshme nga të dyja palët.
Objektivi i vitit 2028 përballet me pengesa të reja
Mali i Zi synon të përfundojë mbylljen e kapitujve negociues deri në fund të vitit 2026, me objektivin që të bëhet anëtar i Bashkimit Europian në vitin 2028.
Megjithatë, kundërshtimet kroate tregojnë se përmbushja e kritereve teknike nuk mjafton gjithmonë për të siguruar përparimin në negociata.
Nga tre kapitujt e shqyrtuar në mbledhjen e fundit të COREPER-it, miratimin për mbyllje e mori vetëm Kapitulli 22, që lidhet me politikën rajonale dhe koordinimin e instrumenteve strukturore. Më parë ishte miratuar edhe Kapitulli 16 për taksat.
Sipas të dhënave të raportuara nga Vijesti, pas konferencës ndërqeveritare të parashikuar për 19 nëntor, Mali i Zi pritet të ketë 25 nga 33 kapituj negociues të mbyllur.
Një konflikt që ngre pikëpyetje për zgjerimin e BE-së
Përplasja mes Kroacisë dhe Malit të Zi shkon përtej një mosmarrëveshjeje kufitare.
Ajo nxjerr në pah një problem të njohur të procesit të zgjerimit: mundësinë që një shtet anëtar i BE-së të përdorë kërkesën për unanimitet për të ngritur çështje të pazgjidhura me një vend kandidat.
Nga këndvështrimi kroat, zgjidhja e trashëgimisë së luftërave, respektimi i të drejtave të shtetasve dhe përcaktimi i kufijve janë çështje që nuk mund të lihen jashtë procesit të integrimit.
Nga këndvështrimi malazez, lidhja e këtyre mosmarrëveshjeve me kapitujt negociues rrezikon ta kthejë anëtarësimin europian në një proces të kushtëzuar nga marrëdhëniet dypalëshe.
Për Ballkanin Perëndimor, zhvillimi ka rëndësi më të gjerë. Shqipëria dhe vendet e tjera kandidate kanë interes që procesi i zgjerimit të mbetet i parashikueshëm, i bazuar në reforma dhe në kritere të qarta.
Rasti i Malit të Zi dëshmon se, krahas reformave të brendshme, diplomacia rajonale dhe zgjidhja e mosmarrëveshjeve historike mbeten faktorë me peshë në rrugën drejt Brukselit.
Marrë nga Vijesti.me