Tymi i zjarreve në pyje vrau 24,100 amerikanë çdo vit midis viteve 2006 dhe 2020, sipas një studimi të publikuar të mërkurën, ku autorët e tij nënvizojnë nevojën për ndryshime urgjente në politikën klimatike të SHBA-së . ” Ky është një numër i madh”, tha për AFP-në Min Zhang, autori kryesor i studimit – i botuar në revistën Science Advances – dhe një studiues në Shkollën e Mjekësisë Mount Sinai në Nju Jork.
Është një “problem shumë shqetësues i shëndetit publik”, shtoi ai.
Për shkak të ndryshimeve klimatike, zjarret në pyje po bëhen gjithnjë e më masive, më të gjata dhe më të shpeshta. Megjithatë, efektet e ekspozimit të zgjatur ndaj tymit në shëndetin e njeriut janë relativisht të panjohura.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, në thelb ka braktisur përpjekjet për të adresuar ndryshimet klimatike, duke preferuar të mbështesë industritë e nxjerrjes së hidrokarbureve, të cilat mbajnë përgjegjësinë kryesore për fenomenin.
Megjithatë, qeveria “e di çfarë të bëjë për të luftuar ndryshimet klimatike: të promovojë energjinë e pastër, makinat elektrike, të rrisë fondet për kërkimin”, tha për AFP-në Yaguang Wei, një profesor asistent në Shkollën e Mjekësisë Mount Sinai në Nju Jork.
Në nivel lokal, shtoi ai, autoritetet duhet të zhvillojnë sisteme paralajmërimi të hershëm që do të tregonin mbërritjen e tymit toksik dhe pastruesit e ajrit portativë në shtëpi, zyra, shkolla dhe spitale.
Për studimin, studiuesit përdorën një metodë që u lejon atyre të dallojnë efektet kumulative të grimcave të imëta të lëshuara nga zjarret.
Edhe pse efektet serioze shëndetësore janë lehtësisht të dallueshme, dhe disa madje mund të çojnë në vdekje, është më e vështirë të përcaktohen shkaqet kur toksinat mbeten në trup dhe më vonë mund të shkaktojnë sëmundje të frymëmarrjes, kardiovaskulare ose neurologjike.
Studiuesit analizuan të dhënat vjetore të vdekshmërisë për 3,068 qarqe, duke përjashtuar Alaskën dhe Hawaiin, dhe më pas i lidhën ato me imazhet satelitore.
Më pas ata përjashtuan nga analiza faktorët e jashtëm që mund të shpjegonin luhatjet në shkallët e vdekshmërisë.
Rezultatet treguan një rritje të qartë të vdekshmërisë për shkak të tymit të zjarreve. Patologjitë më të rëndësishme ishin demenca, sëmundja e Parkinsonit dhe madje edhe sëmundjet e qarkullimit të gjakut.
“Në përgjithësi, njerëzit i kushtojnë vëmendje sëmundjeve kardiovaskulare dhe të frymëmarrjes të shkaktuara nga tymi i zjarreve”, por “ne zbuluam se sëmundjet neurologjike” janë një pasojë më e zakonshme, vuri në dukje Yaguang Wei. “Truri ynë duket të jetë organi më i prekshëm” i trupit të njeriut, shpjegoi ai.
Efektet janë më të habitshme në zonat rurale, shpesh më afër vendeve ku shpërthejnë zjarret. Të rinjtë janë më të prekur, ndoshta sepse kalojnë më shumë kohë jashtë. Temperaturat më të ulëta gjithashtu rrisin vdekshmërinë. Njerëzit dalin më shumë jashtë kur verat janë më të freskëta, ndërsa dimrat e ftohtë parandalojnë shpërndarjen e tymit dhe lëndës grimcore, thonë autorët.
Shifra e studimit prej 24,100 vdekjesh në vit është më shumë se dyfishi i 11,415 vdekjeve të raportuara më parë, të paktën në një punim të botuar në vitin 2024 në revistën PNAS.
Megjithatë, edhe shifra e re ka të ngjarë të jetë një nënvlerësim, sipas Yaguang Wei, i cili bazohet në analizën e të dhënave në nivel qarku, dhe për këtë arsye nuk është aq i saktë sa një studim sipas kodit postar ose lagjes.
Marrë nga AFP
