Një vendim i Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Evropian rrezikon të prishë planin e Italisë, atë që synon të sjellë në Shqipëri migrantët e kapur në Mesdhe për t’i nënshtruar të ashtuquajturave procedura të përshpejtuara në kufi për shqyrtimin e kërkesave për azil.
Sipas ligjit me të cilin Parlamenti ratifikoi protokollin e nënshkruar me Tiranën, në qendrat shqiptare nën juridiksionin italian do të dërgohen vetëm qytetarë nga vende të cilat janë përcaktuar si të sigurta.
Për qëllime të shqyrtimit të kërkesave për mbrojtje ndërkombëtare, legjislacioni evropian parashikon që shtetet anëtare mund të hartojnë një listë të këtyre vendeve, listë të cilën Italia e përditësoi më 7 maj me një dekret ndërministror.
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi. Sepse shumica e vendeve që qeveria italiane i konsideron si “të sigurta” përjashtojnë zona ose kategori të caktuara personash për të cilët, siç thekson Ministria e Jashtme, ato vende nuk janë aq të sigurta.
Sot Gjykata e BE-së thotë se nuk mund të veprohet kështu, se një vend është i sigurt për të gjithë ose nuk është për askënd. Duke sqaruar se si duhet interpretuar neni 37 i direktivës evropiane 2013/32 që rregullon këtë çështje dhe duke dënuar në fakt mundësinë e mbajtjes, për qëllime të procedurave të përshpejtuara, të atyre që vijnë nga vende pjesërisht të sigurta, në Itali ashtu edhe në Shqipëri.
Pas një serie vonesash që kanë shtyrë hapjen e dy qendrave në Shqipëri, e parashikuar fillimisht për muajin maj të kaluar, qeveria ka siguruar se inaugurimi do të bëhet brenda tetorit. Qendra në Gjadër, e cila fillimisht do të mund të strehojë rreth 800 persona, do të jetë e dedikuar për të ashtuquajturën procedurë të përshpejtuar për shqyrtimin e kërkesave për azil.
Mbajtja në qendër, sipas ligjit, duhet të miratohet brenda 48 orësh nga një gjyqtar, siç ndodh tashmë në Itali me polemikat e krijuara për mungesën e miratimeve nga gjyqtarët e Katanias. Në procedurat, të cilat, krahasuar me ato të zakonshmet, parashikojnë kohë më të shkurtër dhe më pak garanci për kërkuesin, do të kenë akses vetëm burrat e rritur që vijnë nga vende “të sigurta”.
Përveç Shqipërisë, Algjerisë, Bosnjë-Hercegovinës, Kepit të Gjelbër, Bregut të Fildishtë, Gambisë, Gjeorgjisë, Ganës, Kosovës, Maqedonisë së Veriut, Marokut, Malit të Zi, Nigerisë, Senegalit, Serbisë dhe Tunizisë, qeveria Meloni ka shtuar këtë vit edhe Bangladeshin, Sri Lankën, Kamerunin dhe Egjiptin, nga të cilat vijnë shumë migrantë që kalojnë Mesdheun, por gjithashtu edhe Kolumbinë dhe Perunë.
Sipas direktivës evropiane 32/2013, “një vend konsiderohet vend i sigurt i origjinës nëse, bazuar në statusin ligjor, zbatimin e ligjit brenda një sistemi demokratik dhe situatën e përgjithshme politike, mund të provohet se nuk ka përgjithësisht dhe vazhdimisht persekutime, tortura apo forma të tjera të dënimit apo trajtimit çnjerëzor ose degradues, as rrezik nga dhuna e pakontrolluar në situata të konfliktit të armatosur të brendshëm ose ndërkombëtar”.
Megjithatë, ashtu siç ndodh edhe në shtete të tjera të BE-së, qeveria italiane ka përcaktuar si të sigurta edhe vende për të cilat ka përjashtuar disa zona ose kategori personash. Arsyet për këtë janë të përfshira në “fletët e vendit” të bashkëngjitura me dekretin ndërministror që përcakton vendet e sigurta. Për Tunizinë, qytetarët e së cilës janë në vendin e tretë për numrin e zbarkimeve në vitin 2024, në rubrikën “përjashtime të mundshme për pjesë të territorit ose për kategori personash” shkruhet: “Komuniteti LGBTQI+”.
Arsyeja, siç shpjegohet në fletën e përgatitur nga Farnesina, është se “neni 230 i Kodit Penal sanksionon marrëdhëniet konsensuale homoseksuale me tre vjet burg”. Duke lexuar gjithashtu fletët e vendeve nga të cilat nisen ata që ndjekin rrugën e Mesdheut qendror, dhe pra njerëzit që Italia dëshiron t’i sjellë në qendrat në Shqipëri, në atë të Egjiptit zbulohet se ky vend nuk mund të konsiderohet i sigurt për “opozitarët politikë, disidentët, aktivistët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut ose për ata që mund të bien në kategoritë e persekutimit të përcaktuara në nenin 8, paragrafi 1, germa e) të Dekretit Legjislativ të 19 nëntorit 2007, nr. 251”.
Për Bangladeshin: “Komuniteti LGBTQI+, viktimat e dhunës me bazë gjinore, përfshirë gjymtimet gjenitale femërore, pakicat etnike dhe fetare, personat e akuzuar për krime me natyrë politike dhe ata të dënuar me vdekje. Po ashtu, përmendet fenomeni në rritje i ‘zhvendosurve klimatikë’, të cilët janë të detyruar të braktisin shtëpitë e tyre për shkak të ngjarjeve ekstreme klimatike”. Pra, përjashtuar sirianët, vendi i të cilëve tashmë nuk është në listën e qeverisë, tre nga katër vendet kryesore të origjinës së migrantëve që kalojnë detin janë konsideruar “të sigurta” vetëm pjesërisht.
Praktika e përjashtimit të zonave ose kategorive ishte parashikuar nga direktiva evropiane 85 e vitit 2005, e cila megjithatë u shfuqizua nga direktiva 32 e vitit 2013, që rregullon aktualisht këtë çështje. Duke u shprehur mbi ankesën e një shtetasi moldav që kishte kërkuar mbrojtje ndërkombëtare në Republikën Çeke, Gjykata e Drejtësisë e BE-së ka sqaruar se si duhet interpretuar kjo direktivë. Autoritetet çeke kishin refuzuar kërkesën e shtetasit moldav duke marrë parasysh, veçanërisht, faktin që Moldavia, me përjashtim të Transnistrisë, ishte caktuar si vend i sigurt i origjinës. Gjykatësit e Luksemburgut deklaruan se e drejta e Bashkimit ndalon që një shtet anëtar të caktojë një vend të tretë si vend i sigurt i origjinës vetëm për një pjesë të territorit të tij.
Për të shmangur çdo dyshim të mëtejshëm, Gjykata citon ligjvënësin evropian i cili, duke shfuqizuar direktivën e mëparshme, u shpreh në mënyrë të qartë kundër caktimeve të pjesshme, pikërisht për të shmangur abuzimin me shqyrtimin e përshpejtuar të kërkesave për azil.
“Interpretimi i nenit 37 të direktivës 2013/32 në mënyrë që të lejojë caktimin e vendeve të treta si vende të sigurta të origjinës, me përjashtim të disa pjesëve të territorit të tyre, do të kishte efektin e zgjerimit të fushës së zbatimit të këtij shqyrtimi të veçantë. Një interpretim i tillë, pa asnjë mbështetje në formulimin e këtij neni 37 apo, në përgjithësi, në këtë direktivë, do të keqkuptonte interpretimin e kufizuar që duhet të zbatohet për dispozitat që kanë karakter përjashtues.”
Pra, “është e nevojshme që kushtet materiale të këtij caktimi (të Vendeve të Sigurta të Origjinës, shënim red.) të përmbushen për të gjithë territorin e vendit të tretë në fjalë.” E njëjta gjë vlen edhe për përjashtimin e kategorive të personave, i parashikuar në vitin 2005 dhe i shfuqizuar në vitin 2013 nga neni 37, i cili, siç shpjegon sot Gjykata, nuk pranon interpretime të gjera.
Gjykata gjithashtu ka vendosur se gjyqtari kombëtar, i thirrur për të verifikuar ligjshmërinë e një akti administrativ në lidhje me mbrojtjen ndërkombëtare, siç është mbajtja për qëllime të procedurave të përshpejtuara në kufi, ka detyrimin të konstatojë automatikisht një shkelje të rregullave të së drejtës së Bashkimit Evropian në lidhje me caktimin e vendeve të sigurta të origjinës.
Kjo formulë legjitimon një herë e përgjithmonë punën e bërë nga gjyqtarët e Gjykatës së Katanias, të cilët janë kritikuar nga qeveria dhe shumica për moskonfirmimin e mbajtjes për procedurat e përshpejtuara në qendrën ragusane të Pozzallos.
Jo rastësisht, ndër urdhrat më të fundit të Katanias, njëri ngre pikërisht çështjen e caktimit të vendeve të sigurta në rastin e një shtetasi egjiptian, duke përmendur dy pyetje paraprake që janë duke u shqyrtuar nga Gjykata e Drejtësisë: një nga Gjykata e Firences dhe tjetra nga Gjykata e Brnos (Republika Çeke), mbi të cilat gjyqtarët evropianë sapo janë shprehur. Pra, gjyqtarët kompetentë, që në rastin e mbajtjes në Shqipëri do të jenë ata të Gjykatës së Romës, do të duhet të zbatojnë direktivën evropiane në mënyrën që ka përcaktuar Gjykata.
Nëse policia kërkon konfirmimin e mbajtjes së një qytetari tunizian për shqyrtimin e përshpejtuar të kërkesës së tij? Sipas gjyqtarëve evropianë, gjyqtari italian nuk do të mund ta miratojë, sepse Tunizia nuk mund të konsiderohet si vend i sigurt, pasi nuk është e tillë për një pjesë të qytetarëve të saj. E njëjta gjë vlen për egjiptianët dhe për të tjerët.
Nëse Italia vendos t’i dërgojë ata në qendrat që po përgatit në Shqipëri, me shumë gjasa do të detyrohet t’i kthejë përsëri në Itali, ku kërkesat e tyre do të shqyrtohen me procedurë të zakonshme, pa mundësi për t’i mbajtur.
Sigurisht, qeveria do të kundërshtojë se legjislacioni i ri i Paktit për Migracionin dhe Azilin, i miratuar këtë vit nga Parlamenti Evropian, përfshin sërish mundësinë e caktimit të pjesshëm të vendeve të sigurta, por formulimi është i ndryshëm dhe, sipas Gjykatës së BE-së, kjo do t’i imponojë shteteve anëtare një rishikim të caktimeve të tyre. Në çdo rast, kjo do të diskutohet kur reforma të hyjë në fuqi, në qershor 2026. Deri atëherë, vlejnë vendimet e dhëna sot nga gjyqtarët e BE-së.
Marrë nga “Il fatto Quottidiano”
