Marrëveshja është e shkurtër, thuajse vetëm dy faqe, dhe mjaft e paqartë: ajo përbëhet nga deklarata qëllimesh për paqe, gatishmëri për t’u angazhuar në dialog, dhe bashkëpunim në shkencë, art, mjekësi dhe tregti. Masa konkrete? E kotë t’i kërkosh. Marrëveshjet Abraham — që e mbajnë këtë emër sipas figurës biblike që konsiderohet paraardhësi i përbashkët i krishtërimit, judaizmit dhe islamit — janë një traktat nga mandati i parë presidencial i Donald Trump-it , i synuar për të përmirësuar marrëdhëniet midis Izraelit, SHBA dhe disa shteteve islame.
Tani, presidenti amerikan ka bërë thirrje publikisht që disa shtete të tjera në Lindjen e Mesme dhe Mesdhe të bashkohen gjithashtu me të ashtuquajturat Marrëveshjet Abraham (Abraham Accords Declaration). Iniciativa vjen në mes të negociatave të vazhdueshme për një marrëveshje të mundshme në lidhje me luftën në Iran. Në një postim në platformën e tij Truth Social, Trump përmendi Arabinë Saudite, Katarin, Pakistanin, Turqinë, Egjiptin dhe Jordaninë si partnerë të rinj të mundshëm.
Sinjal zyrtar për një ‘koalicion global’?
Presidenti pranoi se disa shtete mund të ngurrojnë. Por ai theksoi njëkohësisht se ‘shumica duhet të jenë të gatshme dhe të afta për ta kthyer një marrëveshje të mundshme me Iranin në një ‘ngjarje shumë më historike’. Sipas tij, Arabia Saudite dhe Katari, veçanërisht, duhet të veprojnë shpejt. Kushdo që refuzon po tregon ‘qëllime të këqija’ dhe nuk duhet të jetë pjesë e një marrëveshjeje të ardhshme.
Pavarësisht tensioneve dhe armiqësisë ekzistuese, Trump paraqiti një pamje të një Lindjeje të Mesme të bashkuar. “Rajoni do të ishte i bashkuar, i fuqishëm dhe ekonomikisht i fortë, ndoshta si asnjë tjetër në botë,” shkroi Trump, e madje përfshiu edhe Iranin , armikun kryesor të Izraelit, në konsideratat e tij. Nëse Teherani do të nënshkruante një marrëveshje me SHBA, sipas tij, do të ishte madje një “nder” integrimi i Iranit në një “koalicion global të paprecedentë”.
Çfarë janë Marrëveshjet Abraham?
Marrëveshjet e Abrahamit datojnë nga mandati i parë i Trumpit. Në vitin 2020, administrata e tij ndërmjetësoi një afrim historik midis Izraelit dhe disa shteteve. Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahreini, Maroku dhe Sudani normalizuan marrëdhëniet e tyre me Izraelin si pjesë e këtij procesi. Vitin e kaluar, ish-republika sovjetike e Kazakistanit gjithashtu iu bashkua marrëveshjes, megjithëse ajo mbante tashmë marrëdhënie diplomatike me Izraelin që nga viti 1992.
Marrëveshjet Abraham konsiderohen si normalizimi i parë midis Izraelit dhe shteteve arabe që nga traktatet e paqes me Egjiptin në 1979 dhe me Jordaninë në 1994. Mbështetësit e marrëveshjes gjithashtu theksojnë iniciativat rajonale në rritje dhe tregtinë me vendet partnere. Izraeli dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, veçanërisht, kanë nënshkruar disa marrëveshje, përfshirë një marrëveshje pesëvjeçare për shkëmbimin e ekspertizës në fushën e bujqësisë.
Marrëveshjet u konsideruan gjerësisht në nivel ndërkombëtar si një përparim diplomatik. Ato gjithashtu thyen konsensusin e mëparshëm se normalizimi me Izraelin do të ishte i mundur vetëm pas zgjidhjes së konfliktit izraelito-palestinez dhe zbatimit të një zgjidhjeje me dy shtete.
Megjithatë, kritikët e marrëveshjes nuk pajtohen pikërisht me këtë. Në veçanti, palestinezët e shohin veten si humbës në këtë proces. “Duke vepruar kështu, ata i privuan palestinezët nga një mjet i rëndësishëm për të ushtruar presion ndaj Izraelit,” shpjegoi Khaled Elgindy në revistën IPG-Journal, një publikim i afërt me SPD-në. “Në këtë mënyrë, Izraeli gjithashtu humbi disa nga nxitjet e fundit që kishte për të përfunduar pushtimin e territoreve palestineze ose për të njohur ndryshe të drejtat e palestinezëve.”
Sa realist konsiderohet një zgjerim i Marrëveshjeve Abraham?
Një zgjerim i marrëveshjeve në plan afatshkurtër aktualisht konsiderohet pa gjasa. Arabia Saudite, për shembull, vazhdon t’i bëjë normalizimin e marrëdhënieve të saj me Izraelin të kushtëzuar nga përparimi konkret drejt një shteti palestinez. Katari, nga ana e tij, e sheh veten si një ndërmjetës neutral në konfliktet rajonale, prandaj anëtarësimi i tij konsiderohet politikisht i përjashtuar.
Doha gjithashtu mban marrëdhënie me grupin militant islamist Hamas, i konsideruar si organizatë terroriste nga BE-ja dhe shtete të tjera, dhe kultivon një imazh si mbrojtës i çështjes palestineze. Normalizimi me Izraelin do të shkatërronte këtë rol si ndërmjetës. Si krejtësisht utopike konsiderohet kërkesa në lidhje me vetë Iranin, pasi armiqësia e tij ndaj Izraelit është një shtyllë themelore e doktrinës së tij shtetërore.
Marrë nga Deutsche Welle
