Marcin Romanowski, një ish-zëvendës ministër i drejtësisë nën qeverinë e rrëzuar polake të partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), dyshohet se ka përvetësuar më shumë se 100 milionë zł (24.5 milionë dollarë) gjatë kohës që ishte në detyrë. Provat për krimin janë të pakundërshtueshme: bashkëpunëtori i tij më i ngushtë, Tomasz Mraz, ka bashkëpunuar me prokurorët, duke dorëzuar telefonata të regjistruara në të cilat Romanowski dhe ai diskutonin për përvetësimin e parave nga një fond publik i destinuar për viktimat e krimit.
Kur një komision parlamentar dhe zyra e prokurorit e thirrën Romanowski-n për ta marrë në pyetje, ai pretendoi se ishte shtruar në spital, përpara se të zhdukej pa lënë gjurmë. Shumë shpejt u bë e qartë se ku kishte shkuar. Pasi zyra e prokurorit polak lëshoi një urdhër arresti në mbarë Evropën dhe një njoftim të kuq të Interpolit për të, kryeministri hungarez Viktor Orban njoftoi se qeveria e tij do t’i ofronte azil çdo politikani që vuante nga persekutimi në Poloni. Në atë kohë, Romanowski me sa duket kishte qenë tashmë në Hungari prej disa ditësh.
Romanowski nuk është zyrtari i parë i PiS që arratiset në Hungari. Pasi u thirr nga një komision tjetër parlamentar, Daniel Obajtek, ish-kreu i Orlen, kompania më e madhe shtetërore e Polonisë, gjithashtu kërkoi mbrojtjen e Orbanit. Ai në mënyrë cinike “kandidoi” për një vend në Parlamentin Evropian nga territori hungarez dhe shkeli përsëri në Poloni pasi fitoi dhe mori imunitetin parlamentar (prokurori polak që atëherë ka aplikuar për t’ia revokuar këtë status).
Mbrojtja e politikanëve të korruptuar nuk është diçka e re për Orban. Ai tashmë i ka dhënë azil ish-kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, Nikola Gruevski, i cili u arratis në Hungari për t’i shpëtuar një dënimi me burg për akuzat për korrupsion. Dhe ai lejoi ish-presidentin brazilian Jair Bolsonaro të fshihej në ambasadën hungareze gjatë hetimit për tentativën e tij të dështuar për grusht shteti pas humbjes së tij zgjedhore në vitin 2022.
Me deputetët dhe ministrat cinikë të PiS që shmangin përgjegjësinë duke u arratisur në Hungari, mund të imagjinoj se partia madje mund të formojë një “qeveri në mërgim” për kohëzgjatjen qeverisë së kryesuar nga Donald Tusk. Gjithsesi, azili i Orbanit për të korruptuarit e ka vendosur qeverinë Tusk në një pozitë të vështirë. Publiku pret llogaridhënie për hajdutët, mashtruesit dhe miqtë që keqmenaxhuan çështjet e vendit nën qeverinë e mëparshme. Por me ndjekjet penale që lëvizin shumë ngadalë, zhgënjimi është përhapur ngado.
Shumë i druhen një përsëritje e asaj që ndodhi në Shtetet e Bashkuara, kur rrotat e drejtësisë lëvizën shumë ngadalë për ta mbajtur Donald Trump përgjegjës për tentativën për grusht shteti pas zgjedhjeve të vitit 2020. Asnjë demokraci nuk është e sigurt nëse politikanët mund të përpiqen ta përmbysin atë, ose të vjedhin qindra miliona dollarë nga arkat publike, vetëm për të shkuar në një shtet mafioz aty pranë për të bërë një jetë të qetë dhe normale.
Pa sundimin e ligjit dhe llogaridhënien politike, sistemet demokratike nuk do të kenë më respektin e publikut ose nuk do të kenë asnjë legjitimitet. Cinizmi do të përhapet, qytetarët do të tërhiqen nga angazhimi qytetar dhe vetë njerëzit që ikën do të kenë mundësinë të kapin edhe një herë levat e pushtetit.
PiS dhe Orban mund të kenë fituar një fitore të vogël, të përkohshme ndaj Tusk, por në planin afatgjatë, Orban mund të jetë humbësi më i madh. Edhe pse ai është aktualisht euforik pas fitores së Trump, vendi i tij së shpejti do të paguajë çmimin për marrëdhënien e tij me presidentin rus Vladimir Putin. Një marrëveshje që lejoi gazin natyror rus të kalonte tranzit përmes Ukrainës në Hungari dhe Sllovaki (e cila udhëhiqet nga një tjetër populist pro-rus), midis vendeve të tjera, skadoi në fund të vitit 2024 dhe Ukraina refuzon ta rinovojë atë.
Ndërsa Polonia planifikon t’i bëjë thirrje Komisionit Evropian që të fillojë procedimet kundër Hungarisë sipas nenit 259 të Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian, çdo shtet anëtar i BE-së që i bindet ligjit duhet t’i kushtojë vëmendje asaj që do të ndodhë më pas. Nëse Hungaria lejohet të bëhet një strehë për politikanët e korruptuar në të gjithë Evropën, sundimi i ligjit do të vuajë kudo. Me kaq shumë në rrezik, BE-ja nuk mund t’i lejojë vetes të bëjë një sy qorr.
Orban ka zhvilluar një luftë politike kundër Perëndimit liberal demokratik gjatë dekadës së fundit, duke u bërë një krijesë e Putinit dhe presidentit kinez Xi Jinping. Ndërsa varësia e tij prej tyre rritet, përpjekjet e tij për të përmbysur demokracinë evropiane thjesht do të intensifikohen. Dhe sa më i izoluar të bëhet ai brenda Evropës, aq më lehtë do të jetë për Rusinë dhe Kinën që të shfrytëzojnë dobësinë e tij. Hungaria do të bëhet një tjetër Bjellorusi, aq e varur nga diktatorët e huaj, saqë sovraniteti i saj do të jetë e pakuptimtë.
Përpjekjet e Orban për të nënvlerësuar sundimin e ligjit në vendet evropiane mund të funksionojnë mirë mes nativistëve të krahut të djathtë, por kjo nuk është një strategji afatgjatë fituese. Nëse miqtë tu të vetëm janë Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin, atëherë nuk ke fare miq.
Mare nga Projct Syndicate
