Nga George Marinescu
Ajo që nisi si një protestë lokale mjedisore për mbrojtjen e një lagune unike, u shndërrua brenda pak javësh në një kryengritje mbarëkombëtare kundër korrupsionit dhe oligarkisë. Përplasjet e dhunshme në rrugët e Tiranës, nxjerrin në pah një krisje të thellë dhe, në dukje, të pariparueshme mes një klase politike të konsumuar dhe popullit…
Ajo që nisi pranë një lagune të banuar nga flamingot dhe qindra specie të mbrojtura është shndërruar në një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj gjithë klasës politike shqiptare, mënyrës së administrimit të burimeve publike dhe drejtimit që po ndjek Shqipëria në procesin e integrimit evropian.
Tashmë që protesta ka hyrë në muajin e saj të dytë pa ndërprerje, ajo nuk mund të konsiderohet më një debat lokal për disa qindra hektarë tokë, por një tregues i qartë i mungesës së thellë të besimit të qytetarëve te institucionet shtetërore në Tiranë.
Megjithatë, në shkurt të vitit 2024, parlamenti miratoi ndryshime rrënjësore në legjislacionin për zonat e mbrojtura. Zonat ku më parë zbatoheshin kufizime të rrepta për ndërtimet, u bënë të aksesueshme për zhvillime turistike dhe infrastrukturore, duke lejuar gjithashtu rishikimin e kufijve të tyre për projekte të cilësuara si me “interes strategjik”.
Për organizatat mjedisore, ky ishte momenti që hapi rrugën ligjore për projektin imobiliar më kontrovers të dekadave të fundit. Midis marsit dhe qershorit të vitit 2024, Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump, bëri publike planet për investime turistike me vlerë miliarda euro në ishullin e Sazanit dhe në rajonin Zvërnec-Nartë.
Në qershor, edhe Ivanka Trump i vizitoi këto zona. Autoritetet shqiptare e paraqitën iniciativën si një mundësi historike për zhvillimin ekonomik të vendit, ndërsa mediat ndërkombëtare dhe organizatat mjedisore paralajmëruan se ndërtimi i resorteve luksoze rrezikonte të dëmtonte një nga ekosistemet më të veçanta të Shqipërisë.
Përputhja kohore mes ndryshimeve ligjore dhe shpalljes së projekteve ngriti dyshime të forta në opinionin publik. Në fund të vitit 2024, qeveria i dha statusin e “investitorit strategjik” kompanisë Atlantic Incubation Partners LLC, e lidhur me Jared Kushner, për projektin me vlerë 1.4 miliardë dollarë në ishullin e Sazanit.
Dokumentet e siguruara nga BIRN treguan se autoritetet po përgatitnin transferimin e më shumë se 90 për qind të ishullit nga Ministria e Mbrojtjes te Ministria e Ekonomisë, një hap veçanërisht delikat, pasi në Sazan vazhdon të funksionojë një radar ushtarak.
Nga njëra anë, autoritetet premtonin vende të reja pune dhe zhvillimin e një turizmi elitar; nga ana tjetër, komunitetet lokale dhe specialistët e mjedisit paralajmëronin pasoja të pakthyeshme për biodiversitetin, ndërsa denonconin mungesën e transparencës dhe konfliktet që lidhen me pronësinë.
Shkëndija që ndezi konfliktin erdhi në pranverën e këtij viti. Në fund të muajit prill, makineri të rënda dhe gardhe me tela me gjemba u shfaqën në zonat e Pishë Poros dhe Zvërnecit.
Për banorët vendas, rrethimi i plazheve që kishin përdorur prej brezash kishte një domethënie të fortë simbolike. Shteti po u dorëzonte kontrollin mbi një pasuri publike interesave private. Më 23 maj u organizua protesta e parë.
Pankartat nuk flisnin më vetëm për mbrojtjen e natyrës, por edhe për korrupsionin, oligarkinë dhe mbrojtjen e pronës publike. Më 30 maj, protestuesit u përleshën fizikisht me rojet e sigurisë së kantierit.
Pamjet e incidentit u përhapën me shpejtësi në rrjetet sociale, duke e shndërruar një konflikt lokal mjedisor në një nga temat më të debatueshme në shkallë kombëtare. Në qershor, lëvizja mbërriti në Tiranë, ku mijëra qytetarë u mblodhën çdo ditë përpara godinës së qeverisë.
Flamingoja rozë u shndërrua në simbol të rezistencës qytetare. Parullat nuk kufizoheshin më vetëm te mbrojtja e mjedisit, por u zgjeruan me thirrje si “Shqipëria nuk është në shitje” dhe “Edi Rama, jep dorëheqjen”.
Thirrjet si “Rama në burg” dhe “Berisha në burg’, treguan se lëvizja po refuzonte të gjithë klasën politike të periudhës pas komunizmit. Për herë të parë, një revoltë e këtyre përmasave nuk mund të përvetësohej as nga qeveria dhe as nga opozita tradicionale. Mbështetja u zgjerua edhe në diasporë, me tubime solidariteti të organizuara në Londër, Nju Jork dhe Athinë. Më 17 qershor, Parlamenti Evropian miratoi një amendament që i bënte thirrje autoriteteve shqiptare të vendosnin një moratorium mbi punimet në zonat e mbrojtura, derisa të rishikohet ligji i vitit 2024.
Ky vendim u interpretua si një sinjal i fortë ndërkombëtar që konfirmonte shqetësimet e ngritura nga qytetarët dhe organizatat mjedisore. Pavarësisht përmasave të protestave, qeveria nuk u tërhoq.
Kryeministri Edi Rama këmbënguli se projektet turistike respektonin standardet mjedisore dhe deklaroi se protestat ishin rezultat i një “lufte hibride”, të nxitur nga manipulime politike ose interesa të huaja.
Ai akuzoi rrjetet sociale për përdorimin e emrit të Kushner-it si një “ciklon digjital” me qëllim destabilizimin e vendit. Në kampin e protestuesve, diskursi u bë gjithnjë e më i ashpër. Aktivistët theksuan se nuk ishin kundër investimeve në vetvete, por kundër vendimmarrjes së imponuar dhe trajtimit të trashëgimisë natyrore si një mall tregtar.
Më 1 korrik, mediat ndërkombëtare paralajmëruan zyrtarisht se shkeljet e standardeve mjedisore mund të dëmtonin seriozisht procesin e integrimit evropian të Shqipërisë.
Policia përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion, ndërsa demonstruesit u përgjigjën me gurë. U raportuan të lënduar dhe arrestime të shumta, duke ndryshuar ndjeshëm perceptimin e protestës, e cila deri atëherë kishte qenë kryesisht paqësore.
Gardhi me tela me gjemba në Zvërnec mbetet imazhi më simbolik i kësaj krize: për autoritetet kufiri i një kantieri ndërtimi dhe një masë sigurie; për qytetarët, shenjë e qartë e hendekut gjithnjë e më të thellë mes shtetit dhe shoqërisë.
Marrë nga Bursa.ro
