Përtej ndikimeve të menjëhershme të heqjes së qymyrit, shumë më tepër profesione do të jenë në rrezik për shkak të tranzicionit të gjelbër, duke prekur rreth një në pesë punëtorë në Ballkanin Perëndimor.
Raporti i Bankës Botërore për “Përshtatjen për rritjen e qëndrueshme” për Ballkanin Perëndimor parashikon se rreth 20 për qind e fuqisë punëtore të punësuar konsiderohet “në rrezik” në periudhën afatshkurtër dhe afatmesme, që korrespondon me rreth 2.8 milionë punëtorë.
Punët “në rrezik” përfshijnë punë në industri shumë ndotëse (“punë kafe”) dhe punë jo kafe që kërkojnë ndryshime të rëndësishme në përmbajtjen e detyrave për shkak të tranzicionit të gjelbër (të quajtur “ndryshim në detyrë”). “Punët kafe”, në të cilat punëtorët janë në rrezik zhvendosjeje dhe rrjedhimisht humbje të të ardhurave, përbëjnë 7 për qind të punësimit total në vendet e Ballkanit Perëndimor (që variojnë nga 4 për qind në Kosovë në 9 për qind në Bosnje dhe Hercegovinë).
Krahasuar me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, Shqipëria ka përqindjen më të ulët të përgjithshme, me 11 për qind të punëtorëve të saj në rrezik zhvendosjeje, duke pasur parasysh strukturën e ekonomisë dhe prodhimit të energjisë. Kjo është për shkak të strukturës së prodhimit të energjisë në Shqipëri, e cila mbështetet në hidrocentrale dhe jo në qymyr, dhe një përqindje më të lartë të punëtorëve të punësuar në bujqësi, pylltari, peshkim dhe shërbime, sektorë që zakonisht shoqërohen me më pak ndërrime detyrash sesa në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, duke reduktuar më tej cenueshmërinë e tregut të punës ndaj tranzicionit të gjelbër.
Kush janë më tepër të rrezikuar: femrat apo meshkujt?
Edhe pse punëtorët meshkuj janë më të ekspozuar, me 27 përqind të tyre në punë në rrezik, punët e tyre aktuale i pajisin ata me aftësi më të transferueshme sesa gratë, të cilat shfaqin boshllëqe më të mëdha në aftësi.
Në përgjithësi, punëtorët meshkuj janë më të ekspozuar ndaj efekteve negative të politikave të gjelbra sesa punëtorët femra, pasi ata janë më të prirur për të punuar në “punë kafe” si në industritë e rënda ose nxjerrëse ose në profesione të prekura nga transformimi i detyrave.
Ndërsa kjo varion në vende të ndryshme (nga 14 përqind në Shqipëri në 30 përqind në Bosnje dhe Hercegovinë), burrat janë sistematikisht më të rrezikuar.
Megjithatë, në mesin e punëtorëve meshkuj në profesionet në rrezik, më pak priren të kenë boshllëqe më të mëdha në aftësi midis pozicionit të tyre aktual dhe profesionit më të afërt jo në rrezik, duke i bërë tranzicionet e tyre më të buta se ato të femrave në profesionet në rrezik.
Me fjalë të tjera, ndërsa burrat janë më të rrezikuar të kalojnë në punë të reja, këto tranzicione do të jenë përgjithësisht më të buta për ta sesa për gratë.
Ndërsa punonjëset femra priren të jenë më të arsimuara se punëtorët meshkuj, gratë shpesh janë në punë me pagë më të ulët dhe me kualifikime më të ulëta në sektorin e shërbimeve.
Kjo kufizon aftësinë e tyre për të kaluar në profesione të reja në të ardhmen – veçanërisht në industri të pozicionuara më mirë për t’u përshtatur me politikat e gjelbra, pasi ato tranzicione të mëvonshme priren të mbështeten më shumë në aftësitë e transferueshme dhe më pak në diploma.
Si rezultat, gratë përballen me sfida më të mëdha në kalimin në punësim alternativ, duke e bërë më të vështirë tranzicionin e tyre të punës se burrat.
Sfidat e grupmoshave
Ndërsa të gjitha grupmoshat ndikohen nga tranzicioni i gjelbër, punëtorët e rinj shfaqin boshllëqe më të rënda të aftësive për punë alternative dhe profesione të gjelbra.
Për shembull, 50 për qind e atyre të moshës 15-34 vjeç kanë një hendek të konsiderueshëm të aftësive, që është 10 pikë përqindje më shumë se midis atyre të moshës 55-64 vjeç. Në përgjithësi, këto boshllëqe të aftësive zvogëlohen me moshën.
Në mënyrë shqetësuese, për sa i përket kalimit në profesionet e gjelbra, shumica e punëtorëve të rinj do të përballen me boshllëqe të mëdha në aftësi, të cilat priren të jenë më të ulëta midis punonjësve të moshuar, duke sugjeruar një mospërputhje midis arsimit dhe trajnimit, dhe nevojave të tregut të punës, si dhe tendencën e tyre për të kryer detyra më të vogla.
Punëtorët me nivel të ulët ose të mesëm arsimimi punojnë më shpesh në profesione në rrezik. Në të gjithë Ballkanin Perëndimor, punëtorët me nivele të larta arsimore kanë dukshëm më pak gjasa të shohin punët e tyre të zhvendosura ose të përjetojnë një ndryshim të rëndësishëm të detyrës krahasuar me ata me nivele të ulëta dhe të mesme arsimore.
Struktura ekonomike dhe energjetike e Shqipërisë përsëri e veçon atë nga tendencat rajonale ku, ndërkohë që përballen me nivele më të ulëta të rrezikut, punëtorët me arsim të mesëm janë më të cenueshëm.
Duke marrë parasysh se në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, profesionet e gjelbra janë më të sigurtat, atëherë punëtorët me arsim të ulët mbeten vazhdimisht me boshllëqe të mëdha në aftësi, pasi ato profesione kërkojnë aftësi që zakonisht lidhen me nivelet më të larta të arsimit.
Këto boshllëqe në aftësi mes punëtorëve tregojnë gjithashtu rolin kritik që do të luajnë sistemet e mbrojtjes sociale për t’u mundësuar punëtorëve të lundrojnë me sukses në tranzicionin e gjelbër.
Marrë nga Ekofin.al
