Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, është vrarë pasi Izraeli dhe SHBA-të nisën një sulm “masiv” dhe të vazhdueshëm kundër udhëheqjes dhe ushtrisë së Iranit. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u ka kërkuar forcave iraniane të ulin armët dhe popullit të Iranit të ngrihet kundër qeverisë së tij.
Irani është përgjigjur duke qëlluar raketa balistike dhe dronë drejt aseteve dhe aleatëve të SHBA-së në të gjithë rajonin, duke synuar Izraelin, Bahreinin, Kuvajtin, Katarin, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Jordaninë. Të dielën, Izraeli tha se kishte nisur sulme të reja në “zemrën e Teheranit”, ndërsa sulmet iraniane në të gjithë rajonin vazhduan gjithashtu.
Pse e kanë sulmuar SHBA-të dhe Izraeli Iranin?
Trump ka thënë se qëllimi i operacionit është që Irani të mos pajiset me armë bërthamore.
“Ne do t’i shkatërrojmë raketat e tyre dhe do ta rrafshojmë industrinë e tyre të raketave. Ajo do të shkatërrohet plotësisht përsëri”, tha Trump në një video tetëminutëshe të postuar në Truth Social të shtunën në mëngjes.
Operacioni masiv ushtarak të cilin SHBA-të e kanë quajtur Operacioni “Tërbimi Epik” vjen pas javësh kërcënimesh nga Trump se do të urdhëronte veprime ushtarake nëse Irani nuk binte dakord për një marrëveshje të re mbi programin e tij bërthamor.
Nga ana tjetër, Irani ka thënë vazhdimisht se aktivitetet e tij bërthamore janë tërësisht paqësore. Komanda Qendrore e Ushtrisë Amerikane tha se ata donin të çmontonin aparatin e sigurisë së regjimit iranian, duke i dhënë përparësi vendeve që përbënin një kërcënim të menjëhershëm. Më parë, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu tha se Izraeli dhe SHBA-të kishin nisur operacionin për të hequr kërcënimin ekzistencial që paraqet regjimi terrorist në Iran.
Çfarë ka ndodhur në Iran?
Shpërthime u raportuan në pjesë të mëdha të vendit të shtunën. Videot që qarkullojnë në mediat sociale tregojnë shpërthime dhe re tymi të zi në zona të shumta në të gjithë vendin, duke përfshirë kryeqytetin, Teheranin, gjithashtu Karaj, Isfahan dhe Qom në qendër të vendit, dhe Kermanshah në perëndim.
Në shënjestër ishin objektet e Korpusit të Gardës së Revolucionit Islamik (IRGC), kapacitetet e mbrojtjes ajrore, vendet e lëshimit të raketave dhe dronëve, si dhe aeroportet ushtarake. Forcat Mbrojtëse të Izraelit (IDF) thanë se rreth 200 avionë luftarakë kishin marrë pjesë në një sulm të gjerë kundër grupit të raketave dhe sistemeve mbrojtëse në Iranin perëndimor dhe qendror. Të shtunën në mbrëmje, Trump njoftoi vdekjen e Ajatollah Ali Khameneit dhe kjo u konfirmua nga Këshilli i Lartë i Sigurisë Kombëtare i Iranit në një deklaratë të transmetuar nga media shtetërore të dielën në mëngjes.
Irani po përjeton gjithashtu një ndërprerje pothuajse të plotë të internetit, që do të thotë se marrja e informacionit të besueshëm dhe të azhurnuar jashtë vendit është e vështirë. Organizata e Aviacionit Civil të Iranit ka thënë se hapësira e saj ajrore është e mbyllur deri në njoftim të mëtejshëm. Më shumë se 200 persona u vranë dhe më shumë se 700 të tjerë u plagosën në të gjithë vendin të shtunën.
Të paktën 153 persona dihet se kanë vdekur në një shpërthim në një shkollë në Iranin jugor të shtunën. Ndërkohë, rreth 40 zyrtarë iranianë u vranë në sulme, sipas një burimi të inteligjencës dhe një burimi ushtarak të cituar nga CBS News, partneri amerikan i BBC-së.
IDF ka emëruar shtatë zyrtarë të lartë iranianë të mbrojtjes midis të vrarëve, përfshirë sekretarin e Këshillit të Mbrojtjes të Iranit, Ali Shamkhani, ministrin e Mbrojtjes, gjeneral brigade Aziz Nasirzadeh dhe komandantin e IRGC-së, gjeneral Mohammad Pakpour. Ushtria izraelite tha se sulmet e së shtunës i kishin hapur rrugën për në Teheran dhe se sulmet e së dielës ishin përqendruar në pjesën qendrore të qytetit.
Nuk janë dhënë shifra për viktimat e së dielës brenda Iranit, por Izraeli tha se qendrat e komandës dhe infrastruktura ushtarake ishin shkatërruar. Trump tha gjithashtu se nëntë anije detare iraniane ishin fundosur dhe selia detare ishte shkatërruar.
Si është përgjigjur Irani?
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, akuzoi Izraelin dhe SHBA-në për nisjen e një lufte që ishte tërësisht e paprovokuar, e paligjshme dhe e paligjshme.
“Forcat tona të fuqishme të armatosura janë të përgatitura për këtë ditë dhe do t’u japin agresorëve mësimin që meritojnë”, shkroi ai në X.
Irani ka përdorur raketa balistike dhe dronë për të nisur sulme në shkallë të gjerë ndaj aleatëve dhe aseteve të SHBA-së në të gjithë Gjirin, pas vrasjes së udhëheqësit të tij suprem. Sulme të shumta u kryen ndaj Izraelit, ku njëri prej tyre shkatërroi një sinagogë në qytetin e Beit Shemeshit dhe vrau të paktën nëntë persona. 450 persona të tjerë janë plagosur në sulme.
Katari, Bahreini, Jordania dhe Kuvajti – të gjitha baza ushtarake amerikane – thanë se kishin kapur raketa të qëlluara drejt tyre, por mbeturinat që binin duket se kanë shkaktuar dëme të mëdha. Omani dhe Arabia Saudite u vunë gjithashtu në shënjestër. Një sulm me dron në bazën detare amerikane në Bahrein të dielën shkaktoi një zjarr të madh, sipas një zyrtari.
Tre persona u vranë në Emiratet e Bashkuara Arabe, ndërsa portet dhe aeroportet u vunë në shënjestër, dhe një person vdiq në Kuvajt. Tre ushtarë amerikanë kanë vdekur në luftime dhe pesë të tjerë janë plagosur rëndë, tha Pentagoni. Por Centcom tha se forcat e saj ishin mbrojtur me sukses kundër qindra sulmeve iraniane me raketa dhe dronë.
Misioni detar i BE-së në rajon, EUNAVFOR ASPIDES, tha të shtunën se IRGC kishte dërguar mesazhe radioje te anijet duke paralajmëruar se “asnjë anije nuk lejohet të kalojë Ngushticën e Hormuzit” në Gjirin Persik, përmes së cilës kalojnë rreth 20% e dërgesave globale të naftës dhe gazit. Misioni do të forcojë praninë e tij në Detin e Kuq, Gjirin dhe Oqeanin Indian me anije shtesë, tha të dielën shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas.
Irani më vonë tha se tre anije cisternash nafte ishin goditur nga raketa dhe po digjeshin.
Si mund të zgjidhet pasardhësi i Khameneit?
Të dielën, Alireza Arafi u emërua udhëheqës suprem i përkohshëm. Zgjedhja formale e një Udhëheqësi të ri Suprem nuk ndodh me votim të drejtpërdrejtë, por nga një trup prej 88 klerikësh të lartë të njohur si Asambleja e Ekspertëve. Ata zgjidhen me votim të drejtpërdrejtë çdo tetë vjet. Sipas Kushtetutës iraniane, këta klerikë duhet të zgjedhin Udhëheqësin e ri Suprem sa më shpejt të jetë e mundur, por kjo mund të jetë e vështirë për arsye sigurie ndërsa vendi është nën sulm.
A është e sigurt të udhëtosh në rajon?
Mijëra fluturime janë anuluar për në dhe nga rajoni, në një nga ndërprerjet më serioze të udhëtimit global që nga pandemia Covid-19. Wizz Air ka pezulluar fluturimet deri më 7 mars në Izrael, Dubai dhe Abu Dhabi në Emiratet e Bashkuara Arabe, Aman në Jordani dhe në Arabinë Saudite deri të martën. Ndërsa, British Airways ka anuluar fluturimet për në Tel Aviv dhe Bahrein deri të mërkurën.
Në një deklaratë, Swiss International Air Lines tha: “Swiss dhe linjat ajrore të Grupit Lufthansa do të pezullojnë fluturimet për në Tel Aviv, Bejrut [në Liban], Aman, Erbil [në Irak] dhe Teheran deri më 7 mars.”
Autoriteti i aviacionit të Kuvajtit tha se po ndalonte të gjitha fluturimet për në Iran deri në njoftim të mëtejshëm, sipas mediave shtetërore. Emirates ka pezulluar përkohësisht operacionet e saj për në dhe nga Dubai. Lufthansa, Air India, Virgin Atlantic dhe Turkish Airlines kanë njoftuar gjithashtu anulime. Disa vende në rajon, përfshirë Irakun dhe Jordaninë kanë mbyllur gjithashtu hapësirën e tyre ajrore. Emiratet e Bashkuara Arabe thanë se e kanë mbyllur pjesërisht dhe përkohësisht hapësirën e tyre ajrore si masë paraprake.
Marrë nga BBC
