Bota ka hyrë në një periudhë “falimentimi global të ujit” që po dëmton miliarda njerëz, thuhet në një raport të Kombeve të Bashkuara. Përdorimi i tepërt dhe ndotja e ujit duhet të adresohen urgjentisht sepse askush nuk e di se kur i gjithë sistemi mund të shembet, me pasoja për paqen dhe kohezionin social, paralajmëron autori kryesor i raportit.
Mungesë globale
Çdo jetë varet nga uji, por raporti zbulon se shumë shoqëri e kanë përdorur prej kohësh ujin më shpejt sesa mund të rimbushet natyrshëm në lumenj dhe tokë. Ato gjithashtu kanë shfrytëzuar tepër ose shkatërruar furnizimet afatgjata në akuifere dhe ligatina.
Kjo ka çuar në falimentim, me shumë sisteme njerëzore të ujit që kanë kaluar pikën e moskthimit. Kriza klimatike po e përkeqëson problemin duke shkrirë akullnajat dhe duke shkaktuar ndërrime të papritura midis periudhave jashtëzakonisht të thata dhe atyre me lagështirë.
Rezultati është një botë ku 75% e njerëzve jetojnë në vende të klasifikuara si të pasigurta nga ana e ujit ose kritikisht të pasigurta nga ana e ujit, dhe dy miliardë njerëz jetojnë në tokë që po fundoset për shkak të shembjes së akuiferëve nëntokësorë.
Konflikti dhe kriza në rritje
Sipas raportit, konfliktet për ujin janë rritur ndjeshëm që nga viti 2010. Lumenj të mëdhenj, si ai i Kolorados në SHBA dhe sistemi Murray-Darling në Australi, nuk arrijnë të arrijnë në det, dhe situatat e krizës së “ditës zero” – kur qyteteve u mbaron uji, siç ishte rasti në Chennai të Indisë – janë përshkallëzuar.
Gjysma e liqeneve të mëdha të botës janë zvogëluar që nga fillimi i viteve 1990, dhe madje edhe vendet e pasura me ujë si Mbretëria e Bashkuar janë në rrezik për shkak të varësisë së tyre nga ushqimet e importuara dhe produktet e tjera që kërkojnë ujë për t’u prodhuar.
Profesori Kaveh Madani, i cili udhëhoqi raportin, tha: “Ky raport tregon një të vërtetë të pakëndshme: shumë sisteme kritike të ujit janë tashmë të falimentuara. Është jashtëzakonisht urgjente sepse askush nuk e di saktësisht se kur do të shembej i gjithë sistemi.”
Ndikimi në furnizimin global
Rreth 70% e ujit të ëmbël që njerëzit përdorin shkon në bujqësi.
Madani tha: “Miliona fermerë po përpiqen të kultivojnë më shumë ushqim nga burimet e ujit që po pakësohen, ndoten ose po zhduken. Një mungesë uji në Indi ose Pakistan, për shembull, do të thotë gjithashtu një ndikim në eksportet e orizit në shumë vende anembanë botës.”
Sipas raportit, më shumë se gjysma e ushqimit në botë rritet në zona ku furnizimet me ujë janë në rënie ose të paqëndrueshme. Shfrytëzimi i tepërt i ujërave nëntokësore ka shkaktuar fundosjen e qyteteve në të gjithë botën. Rafsanjan në Iran po fundoset me 30 cm në vit, Tulare në SHBA me rreth 28 cm dhe Mexico City me rreth 21 cm në vit. Qytete të tjera të mëdha si Xhakarta, Manila, Lagos dhe Kabul janë prekur gjithashtu.
Ndër shenjat më të dukshme të falimentimit të ujit, thuhet në raport, janë 700 gropat që mbulojnë Rrafshin e Konyas të kultivuar dendur në Turqi. Njerëzimi gjithashtu ka ulur në mënyrë drastike sasinë e ujit të disponueshëm duke shkatërruar rezervat natyrore, të tilla si ligatinat dhe rrugët ujore ndotëse. Në pesë dekadat e fundit, ligatinat me madhësinë e Bashkimit Evropian janë shkatërruar.
Nevojitet ndryshim themelor
Raporti bën thirrje për një rishikim themelor të mënyrës se si mbrohet dhe përdoret uji në të gjithë botën. Kjo do të përfshinte uljen e të drejtave të ujit dhe kërkesave të tërheqjes për t’iu përshtatur furnizimit të degraduar të sotëm, si dhe transformimin e sektorëve që përdorin intensivisht ujë, siç janë bujqësia dhe industria.
Profesori Albert Van Dijk i Universitetit Kombëtar Australian, i cili nuk ishte i përfshirë në raport, tha se sfida e menaxhimit të qëndrueshëm të ujit ishte shumë reale, megjithëse ai do të preferonte të përdorte përshkrimin e kolapsit ose dështimit sistemik në vend të falimentimit.
“Ndonjëherë ka më shumë ujë në dispozicion në përgjithësi, por ai po vjen gjithnjë e më shumë me vrull, në vendin dhe kohën e gabuar.”
Marrë nga The Guardian
