Identiteti i një kombi kalohet brez pas brezi përmes trashëgimisë historike, kulturore dhe arkitekturore. Por në Shqipëri, veprat inxhinierike të kësaj vlere shpesh lihen në harresë.
E përuruar më 26 maj të vitit 1927, “Ura e Zogut” ka një rëndësi të veçantë: ajo konsiderohet si një nga veprat e para inxhinierike të këtyre përmasave, ndërtuar në vitet e para të shtetit shqiptar. Projektuar nga inxhinieri zviceran Erwin Schnitter dhe zbatuar nga Gjovalin Gjadri, ajo shërbeu si arteria kryesore kombëtare, duke lidhur Jugun me Veriun e vendit në një kohë kur lidhja mes qyteteve ishte e vështirë.
Sot, kjo trashëgimi është në rrezik. Paulin Zefi, historian në Lezhë, vazhdimisht ngre alarmin për vlerën e rrallë që po humbet.
Sipas studimit të tij, “Ura e Zogut është në gjendje kritike, me rrezik për degradim të mëtejshëm ose shkatërrim të plotë të segmentit verior, nëse nuk ndërmerren punime restaurimi me kohë.”
Studuesi Paulin Zefi thekson se ky monument nuk duhet parë vetëm si një strukturë inxhinierike, por edhe si një dëshmi historike që lidh të kaluarën me të tashmen, duke treguar vizionin që do të kishte Shqipëria pa instalimin e komunizmit. Edhe pasuesi i Familjes Mbretërore, Princ Leka, e ka vizituar objektin, duke e cilësuar atë si simbol të trashëgimisë.
Megjithatë, alarmi nuk është vetëm kombëtar, por edhe ndërkombëtar: “Ura e Zogut” listohet si një ndër shtatë sitet evropiane në rrezik nga organizata prestigjioze “Europa Nostra”. Kjo arritje erdhi falë angazhimit komunitar të aktivistëve dhe 3700 qytetarëve të Kurbinit, të cilët firmosën për veprim konkret që në janar të vitit 2021.
Pas dekadave neglizhencë, ndërhyrjeve të pjesshme në 2010 për përforcimin e saj, dhe vjedhjes sistematike të elementeve metalike të saj për skrap, në qershor të këtij viti, nisi ndërhyrja emergjente e pjesshme për shpëtimin e urës me një fond prej 46 milion lekësh, ku filloi puna për ngritjen dhe përforcimin e këmbës së fundosur të urës, e më pas për restaurimin e plotë. Megjithatë, sot, kantieri është i lënë në harresë dhe ura ndodhet në ditët e fundit të jetës së saj.
Edhe pse Kryeministri Edi Rama, në 2023, premtoi publikisht restaurimin e këtij monumenti dhe “rilindjen” e tij, puna reale ende nuk ka nisur. Ministria e Kulturës vijon të mos ndërhyjë, duke e lënë të shkatërrohet plotësisht kjo vepër e rrallë, pavarësisht thirrjeve nga brenda dhe jashtë Shqipërisë.
Marrë nga ACQJ (Albanian Center for Quality Journalism)
