Një opinion i publikuar në revistën prestigjoze amerikane “Newsweek” flet për sulmet politike që ndodhin në vendin tonë. Por paradoksi në këtë rast është fakti që ky artikull është i porositur nga kryebashkiaku i arrestuar i Tiranës Erion Veliaj, për të sulmuar Prokurorinë e Posaçme.
Në artikull theksohet koha e gjatë e paraburgimit të Veliajt që nga shkurti i vitit 2025 dhe fakti që ai po mbahet në burg pa dënim të prerë. Ndërkohë që autori i artikullit Jason D. Greenblatt ka kritikuar reformën në drejtësi në vendin tonë, duke theksuar se është e vështirë që frytet e kësaj reforme të përgëzohen.
Ndërsa vetë revista amerikane nuk mban përgjegjesi për pikëpamjet e artikullit të botuar, duke ia lënë në dorë këtë autorit të saj.
Artikulli i Plotë:
Në shkurt të vitit 2025, prokurorët shqiptarë arrestuan Erion Veliajn, kryetarin e bashkisë së Tiranës për tre mandate. Tetëmbëdhjetë muaj më vonë, ai është ende në burg. Ai nuk është dënuar për asgjë. Paraburgimi i tij thjesht është rinovuar vazhdimisht, ndërsa gjykatat e Shqipërisë debatojnë nëse është i ligjshëm. Kryeqyteti i një aleati të NATO-s po drejtohet pa udhëheqësin që votuesit e tij zgjodhën tre herë. Amerikanët kanë një fjalë për këtë. Ne e quajmë ligj: përdorimi i prokurorëve, gjykatave dhe proceseve të pafundme ligjore për të lënë mënjanë një kundërshtar politik. Kjo praktikë nuk ka qenë kurrë vetëm amerikane. Tani po zbatohet vend pas vendi dhe Shqipëria ka prodhuar një nga shembujt e saj më të qartë.
Ajo që e bën rastin shqiptar të dallohet është se kush po e bën atë. Prokurorët që kërkojnë ta mbajnë kryetarin e bashkisë në paraburgim i përkasin Strukturës Speciale kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, e njohur si SPAK, e krijuar në vitin 2016 me mbështetjen amerikane dhe evropiane si pjesa qendrore e një reforme të gjithanshme gjyqësore. Shqipëria kishte nevojë për këtë reformë. Korrupsioni ishte i thellë në jetën publike dhe rrjetet kriminale shfrytëzuan institucionet e dobëta. Teoria ishte e thjeshtë: një sistem drejtësie më i fortë do të sillte një qeveri më të pastër, besim më të madh publik, më shumë investime dhe një rrugë më të shpejtë drejt Bashkimit Evropian. Në vend të kësaj, një institucion i ndërtuar për të mbrojtur sundimin e ligjit është tani ai që ngre pyetjet më të vështira rreth tij.
Një dekadë më vonë, rezultatet janë të vështira për t’u mbrojtur. Përfaqësuesi Keith Self i Teksasit, kryetar i Nënkomitetit të Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve për Evropën, ka vënë në dukje se numri i çështjeve të prapambetura gjyqësore është rritur nga afërsisht 16,000 në rreth 200,000. Qytetarët mund të presin deri në 15 vjet për një vendim përfundimtar. Më shumë se gjysma e popullsisë së burgjeve është në pritje të gjyqit, një nga normat më të larta në Evropë. Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut e trajton paraburgimin si një masë të jashtëzakonshme që duhet të justifikohet rast pas rasti: rreziku i arratisjes, ndërhyrja në prova ose dëshmitarë, ose rreziku i veprave të reja penale. Në Shqipëri, kjo është bërë praktikë standarde.
Kjo është ajo që i ndodhi kryetarit të bashkisë së Tiranës. Komisioni i Venedikut i Këshillit të Evropës studioi pikërisht këtë praktikë në të gjitha shtetet anëtare. Përfundimi i tij ishte i prerë: kur burgosja e kryetarëve të bashkive para gjyqit çon në pezullimin ose zëvendësimin e tyre automatik, kjo minon prezumimin e pafajësisë, pengon pluralizmin politik dhe i privon qytetarët nga përfaqësimi që kanë zgjedhur. Një urdhër ndalimi, jo një vendim gjyqësor, e ka penguar udhëheqësin e zgjedhur të qytetit më të madh të Shqipërisë të bëjë punën që ia dhanë votuesit e tij.
Kur prokurorët kanë prova të besueshme për shkelje, ata duhet t’i ndjekin ato kudo që të çojnë, përfshirë edhe në bashki. Ata gjithashtu duhet t’i përgjigjen vetë ligjit. Një fushatë kundër korrupsionit e ruan legjitimitetin e saj vetëm për sa kohë që respekton procesin e rregullt ligjor, dhe mbajtja e një burri në një qeli për kaq gjatë pa një vendim gjyqësor nuk e përmbush këtë standard. Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë ka vendosur dy herë në favor të kryetarit të bashkisë, së pari duke mbrojtur mandatin e tij të zgjedhur dhe më pas duke urdhëruar një shqyrtim të ri nëse mbajtja e tij në paraburgim është e justifikuar fare.
E njoh mirë këtë model. Kam kaluar gati një çerek shekulli duke punuar për Presidentin Donald Trump, në biznes dhe më pas në Shtëpinë e Bardhë si i dërguari i tij në Lindjen e Mesme. E pashë nga brenda orbitës së tij, si dhe nga jashtë, ndërsa prokurorët dhe aleatët e tyre politikë kaluan vite duke u përpjekur të fitonin përmes procesit ligjor atë që nuk mundën ta fitonin në kutitë e votimit. Në fund, votuesit e zgjidhën çështjen.
Vende të tjera po përjetojnë versionet e tyre. Izraelitët kanë debatuar për vite me radhë mbi ndjekjen penale të kryeministrit Benjamin Netanyahu. Argjentinasit po debatojnë sot mbi hetimet e drejtuara ndaj Presidentit Javier Milei. Francezët e kaluan vitin e kaluar duke pritur të mësonin nëse një gjykatë do ta mbante Marine Le Pen jashtë votimit presidencial. Brazilianët po bëjnë të njëjtën luftë mbi burgosjen e ish-Presidentit Jair Bolsonaro. Çdo rast ka faktet e veta dhe çdo vend do të gjykojë të vetat. Ky model është ajo që duhet të na shqetësojë: në të gjithë botën demokratike, akuzat penale janë bërë armë të luftës politike dhe shënjestrat janë shpesh udhëheqësit që zgjedhin votuesit.
Perëndimi ka një arsye të veçantë për ta vëzhguar Shqipërinë; ndihmoi në krijimin e SPAK-ut dhe besueshmëria e tij qëndron pas kësaj. Kur një sistem drejtësie mban një kryetar bashkie të zgjedhur muaj pas muaji pa një dënim, ai i jep municion çdo autokrati që pretendon se diskutimet perëndimore për sundimin e ligjit janë selektive.
Dëmi është ekonomik, si dhe politik. Puna ime më ka tërhequr kohët e fundit drejt Ballkanit, ku kam eksploruar me kujdes mundësitë për të parë nëse është një rajon ku klientët e mi duhet të ndihen rehat duke bërë biznes, kështu që i kushtoj vëmendje mënyrës se si kompanitë e vlerësojnë vendin. Raporti i Departamentit të Shtetit për klimën e investimeve për vitin 2025 i jep kredi Shqipërisë me potencial të gjerë ekonomik, megjithatë zbulon se investitorët ende e konsiderojnë atë një vend të vështirë për të bërë biznes, duke përmendur korrupsionin në gjyqësor dhe prokurimin publik, zbatimin e dobët të kontratave, pastrimin e parave dhe ndryshimin e rregulloreve. Ekzekutivët nuk kanë nevojë ta ndjekin nga afër politikën shqiptare. Një titull për një kryetar bashkie të mbajtur për një vit e gjysmë pa një vendim gjyqësor e bën këtë të funksionojë vetë, dhe investimi, partneriteti ose zgjerimi shkojnë në heshtje diku më të parashikueshëm. Zyrtarët që nënshkruajnë urdhrat e ndalimit nuk do ta ndiejnë atë humbje. Shqiptarët e zakonshëm do ta ndiejnë, në vende pune që nuk krijohen kurrë dhe paga që nuk paguhen kurrë.
Shqipëria nuk duhet të zgjedhë midis luftës kundër korrupsionit dhe mbrojtjes së sundimit të ligjit. Vendet që kanë sukses i bëjnë të dyja, sepse secila varet nga tjetra. Një dekadë më parë, Shqipëria nisi t’u merrte pushtetin e pakontrolluar të korruptuarve. Kryetari i bashkisë së kryeqytetit të saj ndodhet sot në burg, pa një vendim gjyqësor, sepse ky pushtet nuk u zhduk kurrë. Ai u zhvendos në prokurori. Shqipëria duhet të përfundojë atë që supozohej të arrinte reforma: t’i bëjë të gjithë, përfshirë luftëtarët e korrupsionit, të zbatojnë ligjin.
Marrë nga Newsweek
